Niemcy wchodzą w francuskie ćwiczenia nuklearne

Państwa, które nie potrafiły uzgodnić, kto ma siedzieć za sterami europejskiego myśliwca nowej generacji, chcą teraz koordynować systemy wojskowe wokół francuskiego odstraszania nuklearnego. 17 lipca Emmanuel Macron i Friedrich Merz ogłosili powołanie francusko-niemieckiej grupy sterującej ds. nuklearnych, poufne konsultacje o odstraszaniu oraz udział niemieckich sił konwencjonalnych we francuskim ćwiczeniu nuklearnym (Elysée, Al Jazeera). Brzmi to jak krok w stronę europejskiej autonomii strategicznej. W praktyce jest znacznie węższe. I właśnie ta wąskość mówi najwięcej.

Co Niemcy faktycznie dostają

Berlin nie otrzymuje głowic, dostępu do arsenału, prawa współdecydowania o użyciu broni jądrowej ani automatycznej francuskiej gwarancji nuklearnej. Francuskie odstraszanie pozostaje narodowe. Niemcy zostają zaproszone do warstwy nienuklearnej, która ma chronić i wspierać francuskie operacje: eskorty myśliwskiej, obrony powietrznej, wczesnego ostrzegania, radarów oraz integracji uderzeń dalekiego zasięgu wokół czasowych rozmieszczeń samolotów Rafale (Telegraph, Boursorama/AFP). Sam Merz przyznał, że dokładna forma niemieckiego udziału wymaga jeszcze doprecyzowania (Moneycontrol/AFP).

To rozróżnienie jest kluczowe, bo Niemcy już uczestniczą w natowskim nuclear sharing, czyli amerykańskim mechanizmie, w którym broń jądrowa USA znajduje się na europejskim terytorium, a samoloty sojuszników ćwiczą jej przenoszenie, przy czym ostateczna kontrola nad użyciem pozostaje w Waszyngtonie (Cambridge University Press). Ścieżka francuska dokłada drugą warstwę. Nie zastępuje pierwszej.

Łatanie skutków przemysłowej porażki

Moment ogłoszenia nie jest przypadkowy. Program FCAS/SCAF, sztandarowa europejska próba wspólnej budowy myśliwca szóstej generacji, znalazł się pod znakiem zapytania po tym, jak Dassault i Airbus nie rozwiązały sporu o przywództwo w projekcie (DW). Gdy Paryż i Berlin nie potrafią pokazać jedności przemysłowej, sięgają po symbolikę strategiczną. Grupa nuklearna wypełnia tę lukę: Macron może odświeżyć własną ofertę rozmowy z europejskimi sojusznikami o francuskim odstraszaniu, zachowując kontrolę w Paryżu, a Merz pokazuje niemiecką inicjatywę w obronie Europy bez wychodzenia poza ramy NATO.

Pałac Elizejski wskazał też praktyczne obszary pracy wojskowej: siły konwencjonalne, uderzenia precyzyjne i obronę przeciwrakietową (Elysée). To daje grupie sterującej zadanie szersze niż produkowanie komunikatów. Otwarte pozostaje pytanie, czy z tej agendy powstaną cykliczne ćwiczenia i realne planowanie, czy jedynie kolejny dokument polityczny.

Europa Wschodnia szereguje, nie odrzuca

Państwa najbardziej narażone na presję Rosji nie odrzucają francuskiej ścieżki. Ustawiają ją w hierarchii.

Polska uruchomiła własną grupę sterującą ds. współpracy nuklearnej z Francją, a minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski opisywał przyszłą rolę USA jako „kawalerii za wzgórzem”, nie stałej piechoty na miejscu (Bankier/PAP). Wstępne rozmowy o stałych francuskich magazynach broni w Polsce wzmacniają tę interpretację: Warszawa traktuje dialog z Paryżem o odstraszaniu jako użyteczne ubezpieczenie, nie zamiennik NATO (Rzeczpospolita).

Litwa chce każdej dostępnej warstwy bezpieczeństwa, ale w ścisłej kolejności: najpierw gwarancje NATO i USA, potem obrona powietrzna i przeciwrakietowa, a francuski dialog tylko wtedy, gdy wzmacnia łańcuch od ostrzeżenia przez decyzję po rozmieszczenie sił (tv3.lt, vz.lt). W całej Europie wzór jest podobny: żaden rząd frontowy nie odrzuca francuskiego zaangażowania, ale żaden nie traktuje go jako substytutu amerykańskiej siły. Dla państw bałtyckich i Polski wiarygodność odstraszania zależy od tego, kto podejmuje decyzję, które siły ją wykonują i jak szybko mogą znaleźć się na miejscu. Polityczna deklaracja z Kolonii nie odpowiada na te pytania.

Francusko-niemiecka grupa sterująca ds. nuklearnych jest kanałem politycznym z dołączonym komponentem wojskowym. Poprawia obraz relacji dwustronnych po zastoju FCAS. Daje sojusznikom ze wschodniej flanki jeszcze jedną warstwę konsultacji. Nie tworzy jednak europejskiej architektury odstraszania i nikt poza Paryżem nie udaje, że ją tworzy. Test wiarygodności spoczywa na Merzu i Macronie: czy ćwiczenie stanie się rutyną, czy relacje dowodzenia zostaną wyjaśnione i czy siły konwencjonalne rzeczywiście będą rozmieszczane. Do tego czasu Francja i Niemcy wystawiły weksel na papierze firmowym partnerstwa, które chwilę wcześniej nie zdołało wyprodukować wspólnego myśliwca.