Niemcy: 11 mld EUR bez nowych zdolności

Konstytucyjna zmiana, która miała ułatwić Niemcom finansowanie obronności długiem, zadziałała dokładnie tak, jak ją zapisano. W tym właśnie tkwi problem. W 2025 r. Berlin pożyczył 28,6 mld EUR poza limitem hamulca zadłużenia, czyli reguły ograniczającej coroczny deficyt budżetu federalnego. Tymczasem wydatki na bezpieczeństwo spełniające ustawowe kryteria wzrosły wobec poprzedniego roku tylko o 17,6 mld EUR (FAZ, Die Zeit). Według Ifo Institute, jednego z najważniejszych niemieckich ośrodków badań gospodarczych, około 11 mld EUR różnicy stanowią wcześniejsze wydatki, które po zmianie konstytucji można było sfinansować długiem. Uwolnione w ten sposób dochody podatkowe posłużyły innym potrzebom budżetu. Niezależnie do podobnego wniosku doszedł Bundesbank: zadłużenie zaciągnięte na podstawie nowych przepisów dotyczących obronności i infrastruktury przewyższyło rzeczywisty przyrost wydatków i pomogło zasypać ogólne niedobory budżetowe (Bundesbank).

Nie ma dowodów, że pożyczone środki wyprowadzono z rachunków przeznaczonych na obronność. Chodzi o substytucję fiskalną, czyli zastąpienie długiem pieniędzy podatników, a nie o sprzeniewierzenie funduszy.

Jak próg wydatkowy przyniósł budżetowi korzyść

Przyjęta w marcu 2025 r. zmiana konstytucji wyłączyła spod hamulca zadłużenia federalne wydatki na bezpieczeństwo przekraczające 1% PKB. Do tej kategorii zaliczono pięć obszarów: obronność, ochronę ludności, służby wywiadowcze, cyberbezpieczeństwo oraz pomoc dla państw zaatakowanych zbrojnie (Bundestag).

Próg ustalono poniżej poziomu, który Niemcy już wcześniej przeznaczały na te cele. Berlin mógł więc od razu finansować długiem istniejące wydatki, nie zwiększając zdolności wojskowych nawet o jedno euro. Stanowisko Ministerstwa Finansów jest poprawne pod względem prawnym: całość zaciągniętego długu mieściła się w formule zapisanej w konstytucji. Ifo stawia jednak inne kryterium. Nowe zadłużenie powinno przynosić dodatkowy efekt w sferze bezpieczeństwa, a nie zastępować dochody podatkowe, z których wcześniej pokrywano te same zobowiązania (Ifo).

Obie oceny nie wykluczają się. Zadłużenie było zgodne z prawem, lecz około 38,5% kwoty wyłączonej spod hamulca zadłużenia nie sfinansowało żadnych nowych zdolności obronnych (FAZ).

Litwa sprawdza zdolność realizacji

Berlin może wskazać wymierny wzrost zakupów. W 2025 r. wydatki na zamówienia wojskowe zwiększyły się o 4,53 mld EUR, z czego 2,32 mld EUR przypadło na dodatkowe zakupy amunicji (Die Zeit). Przyspieszyło również wykorzystanie starszego funduszu specjalnego o wartości 100 mld EUR, utworzonego w 2022 r. jako jednorazowy pakiet dłużny na modernizację Bundeswehry. Odsetek uruchomionych środków wzrósł z 3,5% w 2022 r. do 84% w 2024 r. (French Treasury).

Najlepszym sprawdzianem, czy pieniądze z długu przekładają się na obsadzone i wyposażone jednostki, jest niemiecka 45. Brygada Pancerna na Litwie, najważniejsze zobowiązanie Berlina wobec wschodniej flanki NATO. W strukturach brygady służy około 1 700 osób, ale liczba ta obejmuje istniejącą wcześniej natowską grupę bojową z ponad 1 000 żołnierzy rotacyjnych. Nie oznacza zatem rozmieszczenia 1 700 nowych żołnierzy (Bundeswehr, LRT). Ciężkie bataliony pancerne i zmechanizowane mają zostać przeniesione z Niemiec dopiero w 2027 r. Do sierpnia 2026 r. ochotnikami udało się obsadzić zaledwie 60% docelowych stanowisk w brygadzie (Lrytas).

Sama Litwa przeznacza 1,33 mld EUR na infrastrukturę bazową potrzebną do przyjęcia pełnego składu brygady (Lithuanian Defence Ministry).

Substytucja wydatków w budżecie i braki kadrowe brygady występują równocześnie, ale dostępne dowody nie pozwalają uznać jednego zjawiska za przyczynę drugiego. Problemy z rekrutacją, harmonogramy zamówień i ograniczenia przemysłu obronnego mają odrębne źródła. Zestawienie pokazuje jednak rozbieżność między konstytucyjną możliwością zaciągania długu a potwierdzoną zdolnością Niemiec do przekształcania tych pieniędzy w jednostki gotowe do walki.

Dlaczego sojusznicy nie mogą tego zignorować

Skuteczność Niemiec ma znaczenie dla całego NATO. Wszystkie trzy holenderskie brygady bojowe włączono do niemieckich dywizji. Podczas ćwiczeń Fighter Lion 2026 ponad 7 000 żołnierzy niemieckich i holenderskich prowadziło wspólne działania (Defensie Dichtbij, Bundeswehr). Koordynacja sprawdza się na poligonie. Nadal nie wiadomo, czy w długotrwałym konflikcie holenderskie brygady mogłyby polegać na niemieckim zapleczu dowodzenia i logistyki.

Jak pisaliśmy w ubiegłym tygodniu, federalni kontrolerzy ostrzegli, że do 2030 r. niemiecki dług publiczny może wzrosnąć do co najmniej 3 bln EUR, a roczne koszty odsetek do 80,7 mld EUR (Bundestag). Przestrzeń fiskalna ma swoje granice, a obsługa długu zacznie w końcu konkurować z obronnością o te same środki budżetowe.

Niemcy wykazały, że nowe zadłużenie jest zgodne z konstytucją. Nie wykazały jeszcze, że cała uzyskana przestrzeń fiskalna przyniosła dodatkowe, obsadzone kadrowo i wyposażone zdolności wojskowe. Część odpowiedzialności spoczywa na rządzie, Ministerstwie Obrony, urzędzie zamówień Bundeswehry oraz komisji budżetowej Bundestagu, która zatwierdza coroczne wydatki i kontroluje ich wykonanie. Kwota 11 mld EUR jest szacunkiem substytucji sporządzonym przez Ifo, a nie ustaloną stratą. Sojusznicy opierający własne plany obronne na niemieckich zobowiązaniach potrzebują jednak czegoś więcej niż zgodności z prawem. Potrzebują batalionów.