Grecja pilnuje deficytów, Niemcy przekraczają limit

Państwo, które w poprzedniej dekadzie potrzebowało trzech międzynarodowych programów pomocowych, dziś przewodniczy forum kontrolującemu wydatki strefy euro. Kyriakos Pierrakakis, grecki minister finansów, został w grudniu 2025 r. wybrany na przewodniczącego Eurogrupy jako pierwszy polityk z kraju dawnego kryzysu zadłużeniowego. To on prowadzi teraz spotkania, na których Francja, Austria i Finlandia przedstawiają plany sprowadzenia deficytów pod kontrolę.

W 2025 r. Grecja odnotowała nadwyżkę budżetową w wysokości +1,7% PKB, a jej dług spadł o osiem punktów procentowych, do 146,1% PKB (Eurostat). Niemcy miały deficyt -3,7%, według wiosennej prognozy Komisji Europejskiej z 2026 r.. Finlandia zakończyła 2025 r. z wynikiem -3,4% (Statistics Finland), a KE prognozuje pogorszenie do -4,5% w tym roku.

Zarówno Niemcy, jak i Finlandia przekraczają zapisany w traktacie z Maastricht limit deficytu na poziomie 3% PKB. To granica, którą państwa UE uznały w 1992 r. za warunek wspólnej waluty. W całej Unii przekracza ją dziś trzynaście państw członkowskich, a dziewięć jest objętych formalną procedurą korygującą, czyli procedurą nadmiernego deficytu.

Niemiecki wyjątek, fiński zacisk

Deficyt Niemiec jest większy niż fiński, ale Berlin uniknął formalnej procedury. Helsinki zostały nią objęte w styczniu 2026 r..

Różnicę zrobił wyjątek nazwany National Escape Clause, krajową klauzulą wyjścia. Pozwala ona odjąć od deficytu wydatki obronne do wysokości 1,5 punktu procentowego PKB. Uruchomiło ją piętnaście państw. Po wyłączeniu niemieckich wydatków wojskowych skorygowany deficyt spada do około 2,9%, a więc tuż poniżej traktatowego progu.

Finlandia zastosowała tę samą klauzulę, ale arytmetyka jej nie pomaga. Fiński deficyt wynika przede wszystkim z kosztów państwa opiekuńczego w starzejącym się społeczeństwie oraz wzrostu gospodarczego wynoszącego zaledwie 0,2% w 2025 r., a nie głównie z obronności. Bundesbank ostrzega zresztą, że nawet skorygowany deficyt Niemiec przekroczy 3% w 2026 i 2027 r., zmierzając w stronę 5%. Wyjątek kupuje czas, ale nie rozwiązuje problemu.

Cięcia socjalne na miejsce dla zbrojeń

Fińskie wydatki obronne mają dojść do 14-15 mld EUR rocznie w 2029 r., czyli mniej więcej dwukrotności obecnego poziomu. Aby zrobić na nie miejsce, rząd obciął zasiłki dla bezrobotnych, dodatki mieszkaniowe i finansowanie szkolnictwa zawodowego (SAK). VAT wzrósł do 25,5%. Długotrwała bezdomność zwiększyła się w ubiegłym roku o 29%, po raz pierwszy od dekady.

Komisarz Valdis Dombrovskis odwiedził Helsinki i uznał, że Finlandia podejmuje „skuteczne działania” (fińskie ministerstwo finansów). W unijnym prawie fiskalnym ta formuła oznacza trzymanie się wyznaczonej ścieżki wydatkowej, niekoniecznie faktyczne osiągnięcie celu deficytowego. ETLA, niezależny fiński instytut badań gospodarczych, ocenia, że kraj nie zrealizuje żadnego z własnych celów fiskalnych: ani deficytu 1% w 2027 r., ani równowagi budżetowej w 2031 r. Podobnie trajektorię oceniają OECD i MFW.

Kraje po bailoutach równoważą budżety

Grecja, Portugalia, Irlandia i Cypr zakończyły 2025 r. z nadwyżkami (Eurostat). To państwa, które w latach 2010. przeszły przez programy pomocowe, wymuszone cięcia i instytucjonalne upokorzenie. Przymusowa restrukturyzacja zostawiła po sobie nawyki fiskalne, które dziś widać w danych. W czerwcu 2026 r. Komisja całkowicie zdjęła Grecję z listy państw wysokiego ryzyka pod względem nierównowag makroekonomicznych.

UE nigdy nie ukarała państwa grzywną za nadmierny deficyt. Najbliższym przypadkiem była kara 18,9 mln EUR dla Hiszpanii w 2015 r., ale za fałszowanie statystyk, nie za zbyt wysokie wydatki. W 2003 r. Francja i Niemcy zablokowały w Radzie sankcje przeciwko sobie. Ministrowie finansów głosują bowiem nad karami dla innych ministrów finansów. Ta wada konstrukcyjna systemu pozostała bez zmian.

Finlandia tnie dodatki mieszkaniowe i zamraża świadczenia, żeby utrzymać się na wymaganej ścieżce. Niemcy utworzyły pozabudżetowy fundusz infrastrukturalny o wartości 500 mld EUR i dostały wyjątek. Oba państwa działają zgodnie z regułami. Tylko jedno ogranicza przy tym własną sieć bezpieczeństwa socjalnego.