Grecka tarcza za €3.1bn zależy od kodu

Grecja i Izrael mają 31 sierpnia podpisać umowy warte ok. 3,1 mld EUR na Achilles Shield, wielowarstwowy system obrony powietrznej i przeciwrakietowej (Cyprus Mail, Breaking Defense). Ateny kupują trzy izraelskie rodziny pocisków przechwytujących: przeciw dronom, pociskom manewrującym i zagrożeniom balistycznym. Według izraelskich mediów byłby to największy eksportowy kontrakt obronny w historii Izraela (Calcalist Tech). Sama wartość polityczna i wojskowa tej umowy zależy jednak od mniej widowiskowej sprawy niż podpisy pod dokumentami: kto będzie kontrolował oprogramowanie, łańcuch dostaw i kolejne modernizacje systemu.

Co kupuje Grecja

Program łączy trzy systemy: SPYDER Rafaela przeciw zagrożeniom krótkiego i średniego zasięgu, takim jak drony; Barak MX Israel Aerospace Industries jako modułową warstwę pośrednią; oraz David's Sling Rafaela i Raytheona przeciw pociskom manewrującym i balistycznym (Jerusalem Post, Hurriyet Daily News). Nie są to trzy oddzielne zakupy. Całość ma zasilać wspólne centrum dowodzenia, wzorowane na izraelskiej architekturze zintegrowanej obrony i oparte na oprogramowaniu wykorzystującym sztuczną inteligencję. To centrum połączy sensory, wyrzutnie, istniejące greckie baterie Patriot i nowe izraelskie efektory, tak aby dowódcy mogli dobierać pocisk do konkretnego nadlatującego zagrożenia (AeroTime, i24NEWS).

Minister obrony Nikos Dendias zapowiedział, że pełną gotowość operacyjną system ma osiągnąć w ciągu 35 miesięcy. Dostawy mają być etapowane, a nie zamknięte jednym przekazaniem sprzętu. Najwyższy grecki gabinet do spraw bezpieczeństwa narodowego zatwierdził program 23 lipca (Breaking Defense). Po stronie podpisujących w Tel Awiwie wystąpią grecka dyrekcja zakupów obronnych i izraelska instytucja odpowiedzialna za współpracę eksportową w sektorze zbrojeniowym, przy udziale izraelskich wykonawców. To nie dyplomaci, lecz urzędy zakupowe, co sugeruje pakiet wdrożeniowy, a nie symboliczne memorandum (Calcalist Tech).

Pytanie o kod źródłowy

Ateny miały wynegocjować dwa ustępstwa, które w klasycznych zakupach uzbrojenia z zagranicy decydują o późniejszej zależności: udział własnego przemysłu i kontrolę nad oprogramowaniem. Greckie media podają, że co najmniej 25% wartości programu, czyli ponad 700 mln EUR, trafi do ok. 12 greckich podwykonawców (SKAI). Kilka redakcji informowało też, że Grecja zażądała dostępu do kodu źródłowego krytycznego oprogramowania dowodzenia i kontroli (Strategist Cyprus, Naftemporiki).

Obie informacje są istotne, ale na razie zbyt ogólne. Nie wiadomo, czy „dostęp do kodu źródłowego” oznacza pełny kod, prawa escrow uruchamiane w określonych warunkach, suwerenne prawo konfiguracji systemu czy węższy zakres uprawnień. Nie opublikowano tekstu umowy, harmonogramu płatności, zasad uzupełniania pocisków ani kosztów utrzymania systemu w całym cyklu życia.

Czy system dogada się z NATO

Grecja kupuje tę tarczę z powodu geografii. Achilles Shield ma chronić Morze Egejskie, Trację, greckie wyspy i wschodnią część Morza Śródziemnego, a Turcja jest w tych analizach wskazywana jako główny czynnik regionalny (DefenseRomania). Mapa zagrożeń jest konkretna, czas na wdrożenie ograniczony, a Izrael ma świeże doświadczenie operacyjne w warstwowym przechwytywaniu pocisków. Dlatego szybkość i sprawdzony sprzęt przeważyły nad zbiorowymi alternatywami europejskimi.

Wartość tego zakupu dla NATO zależy od tego, czy Achilles będzie można wpiąć w sojuszniczy Zintegrowany System Obrony Powietrznej i Przeciwrakietowej, czyli ramę łączącą narodowe radary, sensory i uzbrojenie we wspólny obraz sytuacji w powietrzu (NATO). Greckie Patrioty mają już interfejsy wymiany danych zgodne z NATO, ale specjaliści wskazują, że same wymagają pełnej modernizacji zdolności. Praktyczne znaczenie widać w Bułgarii: Sofia opiera się na starych systemach postsowieckich o ograniczonej skuteczności przeciw dronom i korzystała z greckiego wsparcia Patriotami oraz F-16 w ramach koordynacji NATO (BTA, Mediapool). Silniejsza grecka warstwa obrony mogłaby rozszerzyć ten parasol. Autorska izraelska architektura ze słabą łącznością sojuszniczą nie dałaby takiego efektu.

Europa buduje dziś kilka tarcz równolegle, a każda jest związana z innymi wykonawcami, oprogramowaniem i amunicją. Niemiecka European Sky Shield Initiative łączy niemiecki IRIS-T, amerykański Patriot i izraelsko-amerykański Arrow (BR). Francja krytykuje zarówno tę inicjatywę, jak i kontrakty podobne do greckiego, bo omijają francusko-włoski system SAMP/T NG i osłabiają europejską suwerenność przemysłową (Opex360). Unijne instrumenty dla przemysłu obronnego mają kierować zakupy w stronę europejskich dostawców (European Commission, Council). Achilles idzie w przeciwną stronę.

Ateny mogą rozstrzygnąć pytanie o zależność tylko przez ujawnienie takiej części architektury kontraktu, która pokaże, kto kontroluje modernizacje, łącza danych, uzupełnianie zapasów i prawa do kodu źródłowego. Na razie Grecja kupiła szybkość. Czy razem z nią kupiła niezależność, pozostaje zapisane w aneksach, których poza dyrekcją zakupów obronnych nikt jeszcze nie widział.