Guterres leci na Cypr July 27

Gdy Ban Ki-moon odwiedzał Cypr w lutym 2010 r., przy jednym stole wciąż siedzieli przywódcy społeczności grecko- i tureckocypryjskiej. Szesnaście lat później linia zawieszenia broni nadal jest pilnowana przez siły pokojowe ONZ, ale ich mandat nie obejmuje negocjowania pokoju. Spór o kształt państwa cypryjskiego właściwie nie drgnął. António Guterres przyjedzie na wyspę 27 lipca na trzydniowe rozmowy z liderami obu społeczności (Sigmalive, Europa Press). Dyplomatyczna oprawa jest bogatsza niż od lat. Polityczna blokada pozostaje ta sama.

Dwóch wysłanników, jeden zamrożony konflikt

Guterres działa w ramach tzw. dobrych usług ONZ, czyli kanału mediacyjnego, który pozwala sekretarzowi generalnemu zwoływać strony i podtrzymywać proces, ale nie daje mu prawa narzucenia rozwiązania (misja dobrych usług ONZ). Jego osobista wysłanniczka, María Ángela Holguín, od 2025 r. kursuje między obiema stronami. W marcu przy jednym stole zasiedli liderzy obu społeczności oraz trzy państwa gwarantujące: Grecja, Turcja i Wielka Brytania, które na mocy traktatu gwarancyjnego z 1960 r. zachowały formalną rolę w systemie bezpieczeństwa Cypru. Po spotkaniu Guterres ogłosił, że strony zgodziły się kontynuować rozmowy i spotkać ponownie (oświadczenie sekretarza generalnego ONZ). To niewielki postęp, ale jednak więcej niż sama dyplomatyczna atmosfera.

Własny poziom dołożyła 13 lipca Bruksela. Komisja Europejska mianowała Raffaele Fitto, jednego z najważniejszych komisarzy, specjalnym przedstawicielem ds. Cypru (Komisja Europejska). Jego zadaniem będzie przygotowanie zastosowania prawa UE po ewentualnym zjednoczeniu oraz kierowanie wsparcia do społeczności tureckocypryjskiej. Prezydent Nikos Christodoulides przyjął tę decyzję jako polityczne wzmocnienie procesu (Cyprus Mail). Tyle że Fitto może przygotować grunt prawny pod porozumienie. Nie może wynegocjować samego porozumienia.

Mur Ankary

Formuła popierana przez ONZ przewiduje dwustrefową, dwuspołecznościową federację: dwa geograficznie wyodrębnione obszary, greckocypryjski i tureckocypryjski, dzielące władzę w ramach jednego suwerennego państwa (rezolucja RB ONZ 1251). Turcja i przywództwo tureckocypryjskie tę koncepcję odrzucają. Szef tureckiej dyplomacji Hakan Fidan powiedział Holguín, że Ankara popiera rozwiązanie dwupaństwowe oparte na suwerennej równości (Yeni Şafak). Tureckie MSZ uznało nominację Fitto za wewnętrzną sprawę UE, argumentując, że Unia utraciła neutralność, przyjmując Cypr w 2004 r. (MSZ Turcji).

To ta sama rozbieżność, która pogrzebała ostatnie poważne negocjacje. Konferencja w Crans-Montanie w 2017 r. załamała się, bo strony nie uzgodniły gwarancji bezpieczeństwa, obecności wojsk, terytorium, modelu rządzenia ani kwestii własności (raport sekretarza generalnego S/2017/814). Od tamtej pory żadnego z tych problemów nie rozwiązano.

Nacisk, którego UE nie chce użyć

Unia ma instrumenty, ale nie ma dużej gotowości, by po nie sięgnąć. W 2019 r. Rada UE, czyli forum rządów państw członkowskich, zawiesiła dialogi wysokiego szczebla po tym, jak Turcja prowadziła nielegalne odwierty na wodach cypryjskich (Rada UE). Modernizacja unii celnej, na której zależy Ankarze, leży na stole od 2016 r. i nie przełożyła się na zmianę stanowiska w sprawie warunków zjednoczenia (Komisja Europejska). Na papierze to dźwignia nacisku. W praktyce stolice UE potrzebują Turcji w zarządzaniu migracją, tranzycie energii i koordynacji w NATO. Żadna nie pokazała dotąd gotowości do konfrontacji na tyle poważnej, by zmienić kalkulację Ankary.

Grecja podkreśla, że każde rozwiązanie musi być zgodne z prawem UE (MSZ Grecji). Francja popiera ramy ONZ (Le Figaro). Wspólne stanowisko europejskich stolic sprowadza się do jednego: porozumienie powinno mieścić się w unijnym porządku prawnym, ale nie za cenę zerwania relacji z Ankarą.

Guterres może stworzyć warunki do rozmowy. Fitto może przygotować sposób, w jaki prawo UE objęłoby ewentualne porozumienie. Żaden z nich nie dostarczy zgody co do podstawowego kształtu państwa cypryjskiego, której zabrakło w Crans-Montanie dziewięć lat temu. Decyzja leży w Ankarze, a Ankara wysyła sygnał, że nie zmieniła stanowiska.