Droga energia zamyka chemię w Europie

Chemelot w holenderskiej Limburgii dobrze pokazuje, dlaczego kryzys europejskiej chemii nie sprowadza się do kilku nierentownych fabryk. Fibrant zamknął tam trzy z siedmiu zakładów. Saudyjski Sabic i powiązany z Egiptem OCI sprzedały swoje instalacje w tym samym kompleksie. W takim miejscu jedna fabryka nie jest samotną wyspą: zakłady dzielą rurociągi, produkty uboczne, ciepło i logistykę. Gdy wypada jeden element, sąsiedzi tracą surowiec albo odbiorcę, a cały klaster staje się słabszy. Podobny proces widać w Ludwigshafen, Antwerpii i na południu Włoch. Źródłem jest luka kosztowa, którą politycy europejscy próbują dziś zmniejszyć, zanim przemysłowa baza skurczy się trwale.

Energia jako rachunek i surowiec

Zakłady chemiczne nie tylko zużywają energię. One zamieniają cząsteczki paliw kopalnych w towary. Gaz ziemny i pochodne ropy są paliwem, ale stają się też granulatem nawozowym, żywicą do tworzyw sztucznych albo składnikiem farmaceutycznym (IEA). Dlatego wzrost cen gazu uderza w tę branżę podwójnie: przez rachunek za energię i przez koszt wsadu produkcyjnego. Według niezależnego modelowania energetycznego europejscy producenci płacą za prąd mniej więcej dwa razy więcej niż konkurenci w USA (Energynews). Dla przemysłu chemicznego to nie jest zwykła przewaga kosztowa po drugiej stronie Atlantyku, lecz różnica wpisana w samą strukturę produkcji.

W połowie lipca 2026 r. cena spot gazu w Niemczech wynosiła 57,8 EUR/MWh, energia elektryczna na rynku dnia następnego kosztowała średnio 113,0 EUR/MWh, a uprawnienia do emisji w ETS, czyli unijnym systemie, w którym firmy kupują pozwolenia na każdą tonę emitowanego CO₂, kosztowały około 79 EUR za tonę (BDEW). Większość azjatyckich konkurentów nie ponosi ani podobnych kosztów energii, ani porównywalnych opłat za emisje. Produkcja chemiczna w Niemczech pozostaje o ponad 20% poniżej średniego poziomu z 2021 r., wynika z danych monitorujących przemysł (NZZ).

Miejsca pracy przenoszą się, nie znikają

Według doniesień zatrudnienie BASF w Ludwigshafen spadło z 33 370 osób na koniec 2024 r. do około 30 000 pełnych etatów. Jednocześnie koncern inwestuje 8,7 mld EUR w nowy zakład w Zhanjiang w Chinach (finanzen.net). BASF tłumaczy, że inwestycja w Chinach ma służyć także obsłudze rosnącego popytu w Azji, a nie wyłącznie ucieczce przed niemieckimi kosztami (BASF). Te dwa wyjaśnienia się nie wykluczają. Bilans dla Europy pozostaje jednak prosty: mniej miejsc pracy na starym kontynencie i więcej mocy produkcyjnych w Azji.

W Brindisi na południu Włoch związki zawodowe ostrzegają, że protokół podpisany w marcu 2025 r. wyznacza stopniowe zamykanie całej produkcji chemii podstawowej, czyli surowców, na których opiera się dalsza produkcja przemysłowa, w zakładzie Versalis (BrindisiTime). Związki nie odrzucają transformacji klimatycznej. Domagają się gwarancji zatrudnienia i krajowego planu, zanim instalacje zostaną wygaszone. W Belgii TotalEnergies planuje do 2027 r. zamknąć jeden z dwóch krakerów parowych w Antwerpii, czyli instalacji rozbijających surowce ropopochodne na podstawowe półprodukty dla tworzyw i chemii (chemietechnik.de).

Bruksela próbuje zmniejszyć presję

Pakiet Komisji Europejskiej z lipca 2026 r. zakłada wolniejsze obniżanie limitu emisji w ETS po 2030 r., przedłużenie darmowych uprawnień chroniących przemysł przed częścią kosztów emisji oraz utworzenie Banku Dekarbonizacji Przemysłu o wartości 100 mld EUR. KE przekonuje, że szeroka elektryfikacja mogłaby do 2040 r. zmniejszyć europejski rachunek za import paliw kopalnych o 260 mld EUR rocznie (European Commission). Rząd Flandrii już rozszerza rekompensaty za pośrednie koszty emisji w cenach energii elektrycznej na kolejne sektory energochłonne, w tym chemię (vraagenaanbod.be).

Problem polega na tym, że ETS działał. Emisje w sektorach objętych systemem spadły od 2005 r. mniej więcej o połowę, co czyni go jednym z niewielu unijnych narzędzi klimatycznych z mierzalnym dorobkiem (Clean Energy Wire). Poluzowanie limitu może więc nagrodzić starsze instalacje oparte na paliwach kopalnych, a jednocześnie osłabić firmy, które wcześniej zainwestowały w czystsze technologie (Energy Market Price).

Europa próbuje zamykać brudną produkcję, zanim czysta stała się wystarczająco tania, by ją zastąpić. Pakiet Komisji kupuje czas. Test gospodarczy będzie prosty: czy rządy wykorzystają go na tańszą czystą energię, sieci i wodór. Same rekompensaty utrzymają część mocy przy życiu, ale nie uczynią ich konkurencyjnymi.