Premia za Hormuz podbija ceny energii

Przez cieśninę Ormuz przepływa dziennie ok. 20 mln baryłek ropy, czyli mniej więcej jedna piąta światowej konsumpcji tego surowca (EIA). Tankowce nadal tamtędy płyną. Problem nie polega więc na fizycznym braku paliwa, lecz na koszcie ryzyka, który dolicza się do każdego rejsu. W danych cenowych widać to już wyraźnie: według wstępnego szacunku Eurostatu za lipiec ceny energii w strefie euro były o 10,0% wyższe niż rok wcześniej (Eurostat). Europa nie ma dziś klasycznego kryzysu podażowego. Ma kryzys dostępności cenowej.

Dlaczego tańsza ropa nie obniża cen na stacjach

Brent, główny międzynarodowy benchmark ropy, spadł wyraźnie poniżej wiosennych szczytów. W normalnym cyklu powinno to szybko przynieść ulgę kierowcom. Tym razem mechanizm zadziałał słabiej.

Największą część różnicy tłumaczą dwa koszty. Pierwszy to ubezpieczenie od ryzyka wojennego, czyli dodatkowa składka płacona przez armatorów za rejs przez akwen uznany za niebezpieczny. Klauzula z rynku Lloyd’s wskazała, że zapłata proponowanej irańskiej opłaty tranzytowej mogłaby całkowicie unieważnić ochronę ubezpieczeniową statku. Trasa pozostaje więc formalnie dostępna, ale dla handlu opartego na polisach może stać się praktycznie nieużywalna (GCC Freight).

Drugi koszt powstaje w rafineriach. Marża rafineryjna to różnica między ceną ropy kupowanej przez rafinerię a ceną oleju napędowego i benzyny sprzedawanych dalej. EBC, czyli Europejski Bank Centralny ustalający stopy procentowe dla strefy euro, potwierdził 31 lipca, że rafinerie doliczały wyższe marże do i tak podwyższonych kosztów surowca, wzmacniając impuls cenowy zanim paliwo trafiło do konsumentów (ECB).

Do tego dochodzą fracht oraz kontrole zgodności z sankcjami. W całej UE paliwa do transportu prywatnego były w czerwcu o 13,7% droższe niż rok wcześniej (Eurostat). Włoska organizacja konsumencka Assoutenti dobrze uchwyciła ten rozdźwięk: przy cenie Brenta porównywalnej z początkiem marca włoski diesel kosztował nadal o 0,38 EUR za litr więcej niż przy tym samym poziomie cen ropy kilka miesięcy wcześniej (Assoutenti). Ropa potaniała. Łańcuch między baryłką a kierowcą już nie.

Kto płaci, kto korzysta

Pierwsi płacą kierowcy. Organizacja konsumencka Codacons oszacowała, że włoscy zmotoryzowani wydali podczas pierwszego sierpniowego weekendu wyjazdowego 370 mln EUR więcej niż w 2025 r., a typowe tankowanie diesla kosztowało ok. 22 EUR więcej (ANSA). Rzym odpowiedział obniżką podatku od oleju napędowego oraz ulgą podatkową dla przewoźników.

Drugie w kolejce są rządy, bo łagodzenie szoku oznacza rezygnację z części dochodów podatkowych. W Irlandii zatankowanie 50 litrów diesla kosztuje dziś ok. 9,50 EUR więcej niż na początku lipca. Taoiseach, czyli premier Micheál Martin, wyliczył, że zniesienie obecnej 30-centowej obniżki akcyzy podniosłoby ceny do ok. 2,25 EUR za litr (RTÉ). Minister finansów Jack Chambers zapowiedział, że ulgi mogą zostać przedłużone, jeśli ceny pozostaną wysokie (Irish Examiner). Każdy miesiąc osłony oznacza jednak dla Dublina mniej pieniędzy na mieszkalnictwo albo ochronę zdrowia.

Nie wszyscy tracą. Chorwacki operator rurociągowy JANAF podpisał z węgierskim MOL kontrakt typu take-or-pay, w którym odbiorca płaci za zarezerwowaną przepustowość niezależnie od tego, czy wykorzysta ją w całości. Umowa obejmuje transport 2,05 mln ton ropy w 2026 r. (HRT). Gdy żegluga przez Zatokę Perską staje się droższa i bardziej ryzykowna, adriatycka droga do Europy Środkowej zyskuje na znaczeniu. Korzystać mogą także rafinerie osiągające wyższe marże, choć równocześnie biorą na siebie większe ryzyko kosztów surowca.

Dlaczego ceny pozostają wysokie mimo zapasów

Europie nie grozi wyczerpanie paliw. Prawo UE wymaga utrzymywania awaryjnych zapasów ropy odpowiadających co najmniej 90 dniom importu netto (Council Directive 2009/119/EC). Rurociągi Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratów Arabskich mogą ominąć Ormuz, przekierowując ok. 2,6 mln baryłek dziennie (EIA).

Zapas nie jest jednak tym samym co cena. Rystad Energy ocenił, że w szczytowym momencie zakłócenia usunęły z rynku 14,5 mln baryłek dziennie, a uwolnienia awaryjne nie wypełniły całej luki (Rystad Energy). Katarski LNG, czyli skroplony gaz ziemny chłodzony i przewożony tankowcami zamiast rurociągami, nie ma żadnego lądowego objazdu. EIA ostrzegła w zeszłym tygodniu, że zakłócone wzorce handlu mogą nie wrócić do poziomów sprzed konfliktu przed początkiem 2027 r. (EIA).

EBC utrzymał stopy procentowe bez zmian 23 lipca, określając ceny energii jako „wysoce zmienne” i „znacznie powyżej poziomów sprzed konfliktu” (ECB). Dla banku centralnego kluczowe jest teraz, czy skok cen wywołany zakłóceniem podaży, a nie silniejszym popytem, pozostanie jednorazowym przesunięciem, czy przełoży się na płace i szersze koszty w gospodarce. Osobna analiza EBC z 7 sierpnia ostrzegła, że duże zaburzenia energetyczne utrwalają się wtedy, gdy zmieniają sposób, w jaki firmy ustalają ceny, a pracownicy negocjują wynagrodzenia (ECB).

Cieśnina pozostaje otwarta. Premia, którą Europa płaci za korzystanie z niej, nie znika.