Hormuz czeka na zgodę US Treasury

Rynki uznały, że Waszyngton i Teheran szukają wyjścia z kryzysu. Europejskie rządy patrzą na tę samą sytuację ostrożniej: dopóki armatorzy, ubezpieczyciele i banki nie dostaną jasnego sygnału, cieśnina Ormuz nie wróci do normalnego obrotu gospodarczego.

Doniesienia o memorandum USA-Iran zepchnęły ceny ropy w dół, choć Donald Trump zakwestionował warunki opublikowane przez stronę irańską. Dzień później Trump i premier Pakistanu Shehbaz Sharif mówili o szybkim podpisaniu dokumentu, ale Teheran odrzucił taki harmonogram. Ulga na rynku przyszła szybciej niż potwierdzenie, że zmieniły się realne warunki żeglugi.

OFAC i ubezpieczyciele trzymają klucze

Najczytelniejszy test postawił Berlin. Niemiecki rząd opisał możliwe porozumienie, ale zaznaczył, że nie widzi jeszcze konkretnych działań. Poparcie uzależnił od swobody żeglugi, irańskiej deeskalacji i weryfikowalnego rezultatu w sprawie programu nuklearnego, o czym mówił podczas briefingu z 12 czerwca. Z punktu widzenia handlu to jest sedno sprawy: podpisany tekst ma znaczenie dopiero wtedy, gdy szlak staje się znów używalny.

Podobnie Parlament Europejski w agendzie debaty z Kają Kallas traktuje cieśninę jako problem nierozwiązany mimo rozmów. Francja utrzymuje sankcje w tym samym porządku prawnym: jak mówił Jean-Noël Barrot, ewentualne zniesienie sankcji ONZ wymagałoby formalnych konsultacji i procedury w Radzie Bezpieczeństwa.

Część realnej władzy leży jednak poza Europą. Ryzyko sankcyjne nadal przechodzi przez OFAC, czyli biuro Departamentu Skarbu USA odpowiedzialne za egzekwowanie sankcji. To ono może odciąć firmę od działalności powiązanej z dolarem, dlatego banki i traderzy najpierw czytają jego wytyczne dotyczące Iranu, a dopiero potem traktują handel przez Zatokę Perską jak zwykłą operację. Osobne weto mają ubezpieczyciele. West of England P&I ostrzega członków, że ochrona dla rejsów przez Ormuz może zostać anulowana, zmieniona albo wyceniona inaczej niż standardowa polisa, co wynika z jego wytycznych dla armatorów.

Europa może amortyzować wstrząs

Unia ma narzędzia do łagodzenia szoku cenowego, ale nie ma kontroli nad cieśniną. Państwa członkowskie muszą utrzymywać awaryjne zapasy ropy na podstawie prawa UE, a Bruksela może regulować tempo decyzji sankcyjnych, gdy rynki są kruche. Decyzja Ursuli von der Leyen, by wstrzymać dostosowanie limitu ceny rosyjskiej ropy, ponieważ rynek potrzebował stabilizacji, pokazuje rodzaj dźwigni, jaką Komisja może uruchomić po swojej stronie wąskiego gardła. Wynika to z jej oświadczenia sankcyjnego. Rezerwy i kalendarz limitów cenowych kupują czas. Nie zmuszają jednak armatorów do wypłynięcia.

Włochy pokazują to samo napięcie między politycznym poparciem a ostrożnością operacyjną. Antonio Tajani powiązał swobodny przepływ przez Ormuz z cenami ropy, benzyny i nawozów w publicznych wypowiedziach. Jednocześnie zaznaczył, że ewentualny udział Włoch, w tym rozminowywanie, mógłby nastąpić dopiero po zawieszeniu broni i w ramach ONZ albo UE, co wynika z osobnej wypowiedzi. Rzym przygotowuje się więc na rolę defensywną, jeśli polityczna deklaracja zamieni się w faktyczny układ morski.

Litwa poszła dalej niż komunikaty. Sejm zatwierdził mandat dla maksymalnie 40 żołnierzy i cywilów w operacjach bezpieczeństwa morskiego w rejonie Ormuzu, rozszerzając wcześniejszy, mniejszy mandat. Decyzję opisały zarówno Seimas, jak i LRT. Mandat wyznacza górny pułap, ale politycznie mówi coś więcej: przynajmniej jedno państwo UE traktuje Ormuz jako problem bezpieczeństwa morskiego, a nie wyłącznie jako źródło wahań cen surowców.

Ryzyko zerwania pozostaje

Front libański nadal utrzymuje ryzyko eskalacji. Przekazy powiązane z Iranem już wcześniej łączyły rozmowy z Waszyngtonem z działaniami Izraela w Libanie, co wynikało z wcześniejszych doniesień. Także włoskie źródła traktują Liban jako jeden z konfliktów, które mogą przesądzić, czy układ w Zatoce przetrwa dłużej niż ceremonia podpisania.

Europie wciąż brakuje dowodów praktycznych: potwierdzonej akceptacji Iranu, jasnego stanowiska USA w sprawie sankcji, zaktualizowanych ostrzeżeń nawigacyjnych, nowych wycen ubezpieczycieli, powrotu rutynowych decyzji armatorów oraz jasności, czy ewentualny zapis dotyczący Libanu ograniczy aktorów zdolnych do storpedowania porozumienia. INTERCARGO nadal zaleca ocenę ryzyka dla każdego statku osobno przez kanały ostrzeżeń morskich w swoim komunikacie dla członków, a IMO odsyła operatorów do bieżących wytycznych bezpieczeństwa na stronie poświęconej Ormuzowi.

Tu dziś leży europejski problem. Dyplomaci mogą ogłosić drogę wyjścia z kryzysu. Wąskie gardło poluzuje się dopiero wtedy, gdy uwierzą w to ci, którzy wyceniają, ubezpieczają, finansują i obsługują żeglugę przez cieśninę.