Węgry walczą o 16,4 mld EUR

Węgierski rząd 10 czerwca przesłał Komisji Europejskiej zmieniony plan odbudowy, łącząc w jednym pakiecie ustawy antykorupcyjne, reformę oświadczeń majątkowych i likwidację fundacji publicznych zbudowanych wokół ludzi epoki Viktora Orbána. Stawką jest odblokowanie 16,4 mld EUR zamrożonych środków unijnych (Euronews). Samo złożenie dokumentu uruchamia ocenę KE; pieniędzy jeszcze nie uwalnia. O realnym układzie sił decyduje dziś kalendarz: wszystkie kamienie milowe muszą zostać wykonane do 31 sierpnia 2026 r., a ostatnie wypłaty powinny nastąpić do końca roku (RRF Regulation). Procedura, która zwykle trwa od pięciu do dziewięciu miesięcy, ma się zmieścić w mniej więcej sześciu tygodniach.

Dwie blokady na pieniądzach

Środki dla Budapesztu są zablokowane dwoma odrębnymi mechanizmami. Pierwszy to unijny Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli powojenny fundusz odbudowy po pandemii, z którego rządy dostają pieniądze dopiero po wykazaniu, że spełniły uzgodnione cele reform (RRF Regulation). Drugi to rozporządzenie o warunkowości, pozwalające KE chronić budżet UE, gdy problemy z praworządnością w państwie członkowskim zagrażają prawidłowemu wydawaniu środków (Conditionality Regulation). Pierwotny węgierski plan zawierał 27 superkamieni milowych, pomyślanych jako szczególne zabezpieczenia przed nadużyciami (Council Implementing Decision). Teraz Budapeszt prosi Brukselę o zmianę tego układu.

Między wnioskiem a przelewem jest jeszcze kilka etapów: ocena Komisji, nowa decyzja Rady UE wymagająca zgody państw członkowskich, wdrożenie reform przez Węgry, formalny wniosek o płatność i weryfikacja po stronie KE. Rzecznik Komisji wskazał, że celem jest zatwierdzenie zmian przez Radę w lipcu (Euronews). Margines na spór, poprawki i realną kontrolę jest więc minimalny.

Skrót przez bank rozwoju

Pakiet ustaw przewiduje likwidację fundacji interesu publicznego powiązanych z obozem Orbána, zaostrzenie zasad składania oświadczeń majątkowych przez polityków oraz zwiększenie uprawnień węgierskiego Urzędu ds. Integralności. W projekcie znalazły się także sankcje karne dla urzędników ukrywających majątek (Portfolio).

Najważniejszy element konstrukcji nie dotyczy jednak pojedynczej ustawy, lecz sposobu przepuszczenia pieniędzy przez system. Węgierski minister Dávid Vitézy publicznie stwierdził, że część środków miałaby trafić do MFB, państwowego banku rozwoju, jako blokowe podwyższenie kapitału. Celem jest uniknięcie utraty pieniędzy przed sierpniowym terminem (M1 archive). Jeśli około 4 mld EUR zostanie przeniesione do MFB przed upływem deadline’u, a następnie rozdysponowane do 2030 r., formalny kamień milowy może zostać spełniony, choć unijna kontrola skurczy się do jednej decyzji zatwierdzającej. W chwili złożenia zmieniony plan nie był publiczny, więc ani dziennikarze, ani europosłowie nie mogli sprawdzić, czy po takim transferze Komisja zachowa realny nadzór.

Gdzie pęka jedność państw członkowskich

W Radzie widać już dwie linie podziału. Niemcy, Francja, Holandia, Belgia i Luksemburg domagają się ostrzejszych zabezpieczeń w przyszłych sprawach praworządnościowych, w tym szybszego zawieszania funduszy i sprawniejszych procedur dotyczących prawa głosu państw członkowskich (Euronews DE). Niemiecka agencja handlowa opisuje węgierski pakiet jako warunkowy: zależny od reform i terminowego wdrożenia, przy nierozwiązanych problemach dotyczących praw podstawowych (GTAI).

Polska patrzy na tę sprawę przede wszystkim przez Ukrainę. Budapeszt wycofał weto wobec 6,6 mld EUR z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju, pozabudżetowego narzędzia UE służącego m.in. do refundowania dostaw broni, odblokowując środki, na które czekała Warszawa (Onet). Węgierskie pieniądze z funduszu odbudowy i węgierskie weta w polityce zagranicznej stały się w Radzie powiązanymi instrumentami nacisku.

Dodatkową presję tworzy sprawa C-225/24 przed TSUE, wniesiona przez Parlament Europejski. PE kwestionuje wcześniejszą decyzję Komisji o odmrożeniu miliardów dla Węgier, argumentując, że Bruksela zaakceptowała wypłatę, zanim Budapeszt rzeczywiście spełnił zobowiązania praworządnościowe (CURIA C-225/24). Ten spór nie blokuje obecnej procedury, ale każda nowa decyzja o wypłacie będzie oceniana w cieniu tej samej kontroli sądowej.

Komisja buduje więc akta sprawy ze świadomością, że TSUE może kiedyś zapytać, czy przeprowadziła realną ocenę, czy tylko uległa presji kalendarza. Fundusz odbudowy miał działać tak, aby terminy wymuszały reformy na rządach. W węgierskim przypadku ten sam mechanizm może wymusić na Brukseli zgodę, zanim zdąży ona sprawdzić, co naprawdę zatwierdza.