Węgry blokują rozmowy rynkowe Ukrainy

W unijnej procedurze rozszerzeniowej najważniejsze decyzje zapadają często tam, gdzie opinia publiczna widzi najmniej: na technicznych etapach, przed wielkimi deklaracjami politycznymi. Tak było 17 lipca, gdy podczas zamkniętego spotkania urzędników odpowiedzialnych za rozszerzenie Węgry miały odmówić zgody na kolejny krok w negocjacjach akcesyjnych Ukrainy — podała European Pravda, powołując się na źródła dyplomatyczne. Publiczny komunikat Rady UE tej wymiany nie potwierdził. Sam mechanizm jest jednak dobrze znany: w sprawach członkostwa każdy etap wymaga jednomyślności, a pojedynczy rząd może zmienić rutynową procedurę w narzędzie nacisku.

Nie był to więc sprzeciw wobec samego wejścia Ukrainy do UE. Chodziło o wcześniejszy, bardziej techniczny krok: zatwierdzenie wyników screeningu, czyli przeglądu zgodności ukraińskiego prawa z unijnym dorobkiem. Bez tego Kijów nie może przedstawić stanowisk negocjacyjnych w dwóch klastrach obejmujących zasady rynku wewnętrznego i konkurencyjności (European Pravda, Komisja Europejska). Ukraina otworzyła już dwa z sześciu klastrów negocjacyjnych. Każdy z pozostałych czterech może ruszyć dalej dopiero za zgodą wszystkich państw członkowskich. Artykuł 49 traktatu o UE, podstawa prawna przyjmowania nowych członków, nadal wymaga jednomyślności na kolejnych bramkach proceduralnych (EUR-Lex, Le Monde). Nie ma dziś traktatowego sposobu, by decyzje akcesyjne przenieść na głosowanie większościowe.

Argument Budapesztu i dwustronna dźwignia

Premier Péter Magyar przedstawił stanowisko Węgier jako obronę równego traktowania, nie jako sprzeciw wobec Ukrainy. Według niego UE nie powinna przyspieszać ścieżki Kijowa, skoro kandydaci z Bałkanów Zachodnich czekają na członkostwo od ponad dekady (RFE/RL, The New Union Post).

Twardszy instrument leży jednak w relacjach dwustronnych. Budapeszt od lat podnosi sprawę praw mniejszości węgierskiej na ukraińskim Zakarpaciu. Ten spór opóźniał już otwieranie klastrów, dopóki Kijów nie złożył konkretnych zobowiązań (Euronews, European Integration). Dla Węgier to wygodna dźwignia: na każdej bramce wymagającej jednomyślności można wrócić do praw mniejszości i zmusić Ukrainę do osobnych rozmów, zanim cały proces unijny ruszy dalej.

Mołdawia płaci za cudzy spór

Mniej widocznym poszkodowanym jest Mołdawia. Formalnie Ukraina i Mołdawia są oddzielnymi kandydatami, ale politycznie UE połączyła ich ścieżki od czasu, gdy oba państwa uzyskały status kandydata po pełnoskalowej inwazji Rosji (Komisja Europejska). Węgry miały poprzeć postęp samej Mołdawii. Inne państwa członkowskie odmówiły jednak rozdzielenia obu torów, przez co oba pozostały zablokowane (Ziare).

Prezydent Maia Sandu ostrzegała już, że okno rozszerzenia nie musi pozostać otwarte bez końca (Europa Liberă Moldova). Rumunia, związana z Mołdawią językiem i obywatelstwem wielu mieszkańców, podpisała na szczycie w Kijowie wspólną deklarację wzywającą do otwarcia pozostałych klastrów „tak szybko, jak to możliwe” (Moldpres). Pakietowe traktowanie Ukrainy i Mołdawii miało wzmocnić obie kandydatury. Teraz oznacza, że Kiszyniów ponosi koszt opóźnienia, którego sam nie wywołał.

Polska jako ostrzeżenie

Węgry nie są jedyną stolicą, w której polityka rozszerzenia zaczyna się zaostrzać. W Polsce PiS złożył w Sejmie projekt uchwały wzywający rząd do blokowania Ukrainy na każdym etapie wymagającym jednomyślności (TVN24). Rząd Donalda Tuska nadal popiera europejską ścieżkę Kijowa, ale domaga się okresów przejściowych w rolnictwie oraz zabezpieczeń dotyczących zbóż, drobiu i rzepaku (WP, CER). Członkostwo Ukrainy zmieniłoby układ wydatków rolnych w Europie Środkowej. Jeśli krajowe lobby rolne zyska wystarczającą siłę, Warszawa może sięgnąć po ten sam hamulec, którego Budapeszt właśnie użył.

Po wspólnej francusko-niemieckiej radzie ministrów 17 lipca Berlin i Paryż opowiedziały się za rozszerzeniem opartym na zasługach, stopniowym i połączonym z reformą instytucjonalną UE (Élysée, Bundesregierung). Według FAZ dyplomaci twierdzą, że część rządów chowa się za Budapesztem, pozwalając Węgrom wziąć na siebie publiczną krytykę, podczas gdy cichszy opór trwa gdzie indziej. Jeśli tak jest, francusko-niemiecka reforma musi odpowiedzieć na konkretne pytanie: czy „stopniowe rozszerzenie” oznacza zmianę procesu tak, by jedna stolica nie mogła go zamrozić, czy raczej daje niechętnym rządom więcej czasu na szukanie powodów do odmowy?

Węgry pokazały, że akcesję można zatrzymać długo przed decyzją o samym członkostwie. Polska pokazuje, dlaczego ta dźwignia nie musi pozostać wyłącznie węgierska. Procedura rozszerzenia działa wtedy, gdy jednomyślność zmusza kandydatów do spełniania warunków. Psuje się wtedy, gdy jednomyślność staje się narzędziem krajowej polityki i wymuszania ustępstw niezwiązanych z gotowością do członkostwa. Budapeszt tę granicę przekroczył. Berlin i Paryż muszą zdecydować, czy reforma ma naprawić proces, czy tylko nauczyć kandydatów cierpliwiej czekać.