Węgry odblokowują pierwszy klaster Ukrainy

Rząd Pétera Magyara w trzy tygodnie domknął z Kijowem 11-punktowe porozumienie o prawach mniejszości, kończąc 17-miesięczny impas, którego sama presja Brukseli nie była w stanie przełamać. Wszystkie 27 państw UE zgodziło się już na otwarcie pierwszego klastra negocjacyjnego Ukrainy. Zniknięcie węgierskiego weta nie oznacza jednak, że proces przyspieszy automatycznie. Spór przesuwa się w miejsca trudniejsze do uchwycenia: pękniętą koalicję na Słowacji, cichy opór francuskiego rolnictwa oraz grupę siedmiu państw pilnujących, by Ukraina nie wyprzedziła kandydatów z Bałkanów Zachodnich.

Co załatwił Magyar

Porozumienie dotyczy ok. 100 000 etnicznych Węgrów na Zakarpaciu, w zachodniej Ukrainie. Szkoły mają otrzymać odrębny status prawny jako placówki mniejszościowe, z administracją, certyfikacją i egzaminami wstępnymi na studia w języku węgierskim (Telex). W gminach, w których mniejszość przekracza 10% ludności, węgierski stanie się językiem quasi-urzędowym w samorządzie, oznakowaniu i kampanii politycznej (Euronews).

Te 11 punktów przygotował jeszcze rząd Viktora Orbána. Ukraina już w 2023 r. uchyliła najważniejsze sporne przepisy językowe (Balkan Insight). Magyar zamknął w trzy tygodnie sprawę, którą jego poprzednik przez lata przedstawiał jako nierozwiązywalną. To pokazuje, że skarga mniejszościowa była także narzędziem politycznym.

3 czerwca COREPER, czyli komitet ambasadorów państw UE przygotowujący decyzje Rady, ocenił spełnienie przez Ukrainę warunków dla klastra 1 (rejestr parlamentu Austrii). Wszystkie państwa wysłały do Kijowa formalne listy potwierdzające gotowość. Konferencję międzyrządową, czyli posiedzenie, na którym oficjalnie ogłasza się otwarcie klastra, zaplanowano na 15 czerwca w Luksemburgu (Brussels Signal).

Klaster 1, nazywany „Podstawami”, obejmuje pięć rozdziałów: sądownictwo i prawa podstawowe, sprawiedliwość i bezpieczeństwo, zamówienia publiczne, statystykę oraz kontrolę finansową (EU Perspectives). Otwiera się go jako pierwszy i zamyka jako ostatni. Czarnogóra negocjuje ten sam klaster od 14 lat.

Ciche weta

Pęknięcie w słowackiej koalicji. Premier Robert Fico formalnie popiera drogę Ukrainy do UE. Jego minister spraw zagranicznych potwierdził, że Słowacja „nigdy nie blokowała” klastra 1 (szef słowackiej dyplomacji Juraj Blanár). Mniejszy koalicjant, SNS, zażądał jednak na piśmie, by Fico zobowiązał się do blokowania akcesji Ukrainy w czasie wojny (Aktuality). Każdy kolejny klaster wymaga jednomyślnej zgody Rady UE, więc jedno państwo może zatrzymać proces samodzielnie. Fico zachowuje weto na każdym etapie, a nierozwiązany spór o wznowienie tranzytu rosyjskiej ropy przez rurociąg Drużba daje mu jednocześnie nacisk na Kijów i argument na użytek krajowy.

Cichy opór Francji. Paryż publicznie popiera „otwarcie wszystkich klastrów negocjacyjnych” (francuskie MSZ). Za tą deklaracją idzie jednak propozycja, by akcesja była stopniowa i odwracalna, bez sztywnego kalendarza członkostwa (Eurointegration). Francja i Polska osobno zabiegały o przesunięcie pozostałych klastrów na jesień, przy czym klaster rolny może spaść nawet na 2027 r. (Kyiv Independent).

Koalicja sprawiedliwości wobec Bałkanów Zachodnich. Siedem państw podpisało w maju deklarację bratysławską, domagając się „przewidywalnego, opartego na zasługach i sprawiedliwego” procesu rozszerzenia (włoskie MSZ). Austriacki minister ujął to bez dyplomatycznej waty: część państw „jest już w połowie drogi do UE, podczas gdy inne musiały pracować na członkostwo przez dekady” (Serbian Monitor). Siła tej grupy wiąże się bezpośrednio z kolejnymi wieloletnimi ramami finansowymi UE na lata 2028–2034. Każdy podział środków premiujący Ukrainę napotka zorganizowany opór państw takich jak Włochy czy Grecja.

Po konferencji

Konferencja 15 czerwca prawdopodobnie się odbędzie. Trudniejsze pytanie dotyczy tempa dalszych rozmów. Sam Magyar zapowiedział, że nie poprze przyspieszonej ścieżki członkostwa dla państwa pozostającego w stanie wojny (Balkan Insight). Dwustronnego porozumienia nie opublikowano jako formalnego tekstu prawnego, a jedynym mechanizmem egzekwowania ukraińskich zobowiązań pozostaje monitoring UE. Jak ostrzegł jeden z analityków: „Błędem byłoby sądzić, że spory mamy już za sobą” (Eurointegration).

Węgierskie weto było głośne, pojedyncze i możliwe do przełamania. Zastępuje je układ cichych hamulców: obawy budżetowe, ochrona rolnictwa i kalkulacje państw, które nie chcą, by wojna stała się skrótem do członkostwa. Taki opór może być trudniejszy do rozbrojenia właśnie dlatego, że nie ma jednego właściciela.