Węgry odblokowały rozmowy Ukrainy z UE

Ukraina i Mołdawia ruszyły dalej nie dlatego, że Unia rozwiązała problem weta, lecz dlatego, że Węgry zaakceptowały polityczny układ. Rządy państw UE uzgodniły wspólne stanowisko, czyli mandat negocjacyjny wymagający zgody wszystkich 27 stolic, potrzebny do otwarcia klastra podstawowego na konferencjach w Luksemburgu 15 czerwca. To pierwszy i najważniejszy obszar rozmów akcesyjnych: sądy, prawa obywatelskie, administracja publiczna, walka z korupcją, instytucje demokratyczne i ochrona mniejszości.

Otwarta jedna bramka

Znaczenie tej decyzji polega na tym, że Ukraina i Mołdawia wychodzą z etapu przygotowań i wchodzą w pierwszą formalną ścieżkę negocjacji. Własne ramy rozszerzenia Komisji Europejskiej oraz zrewidowana metodologia akcesyjna stawiają klaster podstawowy w centrum całego procesu.

Dlatego jest to zarazem postęp ograniczony. Ten klaster otwiera się wcześnie i zamyka późno, bo służy do sprawdzenia, czy państwo kandydujące potrafi przez dłuższy czas wykonywać zobowiązania unijne. RFE/RL podało, że dyplomaci nie spodziewali się natychmiastowego otwarcia pozostałych klastrów. To ważne zastrzeżenie: decyzja z Luksemburga nie oznacza pełnego odmrożenia całej ścieżki akcesyjnej Ukrainy.

Węgry wykorzystały zasadę jednomyślności, w której jeden rząd może zatrzymać kolejny etap, aby wymusić ustępstwa w sprawie praw mniejszości węgierskiej na Zakarpaciu. Kijów sformalizował zobowiązania, które Budapeszt uznał na tym etapie za wystarczające. Dopiero to pozwoliło przyjąć mandat UE.

Węgierski punkt odniesienia

Pakiet daje Budapesztowi konkretny rezultat. Telex informował o ukraińskich zobowiązaniach dotyczących szkół mniejszościowych, węgierskojęzycznej administracji szkolnej i egzaminów, a także praw językowych, symbolicznych i publicznych w gminach, w których Węgrzy przekraczają lokalny próg liczebności. PISM opisał podobny ukraiński plan działania, obejmujący edukację, prawa językowe, prawa społeczne i polityczne oraz definicję obszarów zamieszkanych przez mniejszości.

Te obietnice stają się teraz częścią procesu akcesyjnego. Ma to znaczenie praktyczne, bo Komisja i państwa członkowskie będą mogły sprawdzać ich wykonanie tym samym mechanizmem, którym ocenią ukraińskie sądy, administrację i walkę z korupcją.

Od strony prawnej obraz pozostaje niejednoznaczny. DW podało, że część zabezpieczeń przedstawianych jako nowe mogła już wcześniej istnieć w jakiejś formie, a pełny status prawny pakietu nadal nie był jasny. Ta nieostrość pomaga wszystkim stronom sprzedać rezultat u siebie: Węgry mogą mówić o obronie wspólnoty narodowej za granicą, Ukraina o odblokowaniu rozmów, a Bruksela o rozszerzeniu warunkowym, które działa.

Mołdawia korzysta z impetu

Mołdawia korzysta z tego samego politycznego przesunięcia, choć jej sprawa opiera się na innych faktach. Moldpres podał, że państwa członkowskie zatwierdziły także otwarcie klastra podstawowego dla Mołdawii, przedstawiając decyzję jako uznanie postępów Kiszyniowa.

Łączenie obu procesów niesie jednak ryzyko. Ukraina i Mołdawia są politycznie prowadzone razem, nawet jeśli ich akta prawne pozostają oddzielne. Jeżeli kolejne zastrzeżenia wobec Ukrainy będą dotyczyć rolnictwa, transportu, praw mniejszości albo wpływu na budżet UE, Mołdawia może odczuć spowolnienie, choć spór nie będzie dotyczył Kiszyniowa. Rumuński Digi24 dobrze uchwycił strategiczny entuzjazm wokół utrzymania obu ścieżek, nazywając otwarcie klastra strategicznym wyborem w polityce rozszerzenia.

Ten epizod wzmacnia też spór o to, jak miałaby działać większa Unia. Z relacji opartych na depeszach Reutersa wynika, że Niemcy, Francja, Holandia, Belgia i Luksemburg sondowały zabezpieczenia wobec przyszłych członków, w tym czasowe ograniczenia prawa głosu w obszarach, gdzie jednomyślność może zamrażać decyzje. Węgry właśnie pokazały, dlaczego to pytanie będzie wracać przy każdej poważnej rozmowie o rozszerzeniu.

Dla Ukrainy cena jest natychmiastowa: dwustronny spór stał się warunkiem monitorowanym przez UE. Mołdawia zyskuje ruch naprzód, ale pozostaje politycznie związana z większym i bardziej spornym procesem akcesyjnym. Państwa członkowskie zachowują wpływ przy każdej kolejnej bramce.

Następnym testem będzie weryfikacja. Pełny tekst dotyczący praw mniejszości nie został jeszcze sprawdzony w praktyce, a harmonogram oceny poszczególnych zobowiązań pozostaje słabo opisany poza samym procesem akcesyjnym. Inne rządy mogą później zgłosić własne roszczenia; Kyiv Independent informował już o polskich obawach dotyczących rolnictwa i transportu drogowego. Ukraina i Mołdawia posunęły się naprzód, bo tym razem elementy układanki do siebie pasowały. Trudniejsze pytanie brzmi, co państwa członkowskie zrobią przy następnej bramce.