Węgry odłączą fabryki od sieci

Węgierski kryzys energetyczny zaczął się nie od awarii reaktora, lecz od poziomu Dunaju. Rząd opublikował w piątek wieczorem dekret nadzwyczajny 118/2026, który daje krajowemu operatorowi sieci prawo odłączania dużych zakładów przemysłowych od zasilania (444, HVG). Dunaj opadł tak nisko, że Paks, jedyna elektrownia jądrowa na Węgrzech, straciła ponad połowę mocy. Premier Péter Magyar zapowiedział, że gospodarstwa domowe są na końcu łańcucha ograniczeń. Najpierw wyłączany ma być przemysł.

Jak sucha rzeka zatrzymuje elektrownię

Paks nie zużywa wody z Dunaju jako paliwa. Elektrownia pompuje ją przez obiegi chłodzenia, aby odebrać ciepło odpadowe z bloków, a następnie oddaje ją do rzeki. Gdy poziom wody spada zbyt nisko, pojawiają się dwa ograniczenia naraz: zrzucana woda może być zbyt ciepła, by spełnić normy środowiskowe, a ujęcia pomp chłodzących mogą znaleźć się powyżej obniżającego się lustra rzeki (Die Presse, MVM).

W ostatnim tygodniu MVM, państwowa spółka zarządzająca Paksem, ograniczała pracę kolejnych bloków wraz ze spadkiem poziomu Dunaju. 1 sierpnia moc elektrowni wynosiła około 940 MW wobec zwykłych 2 000 MW, przy stanie rzeki -124 cm i dalszym trendzie spadkowym (VG). Według MVM poziom -134 cm wymusiłby całkowite odstawienie elektrowni. Prognozy wskazują na możliwość spadku do -144 cm.

Uderzenie przyjmują fabryki

Dekret daje MAVIR, węgierskiemu operatorowi systemu przesyłowego, trzystopniową procedurę. Najpierw operator może poprosić dużych odbiorców, zużywających ponad 0,5 MW, o dobrowolne ograniczenie poboru. Następnie może wydać obowiązkowe polecenia redukcji. W trzecim kroku zakład, który po dwugodzinnym ostrzeżeniu nie zastosuje się do decyzji, może zostać odłączony od sieci (HVG).

Na liście sektorów wskazywanych jako pierwsze cele znalazły się fabryki baterii, cementownie, zakłady chemiczne i producenci samochodów (24.hu). Logika tej decyzji jest prosta: koszty przerwy w dostawach ma przejąć przemysł, aby utrzymać zasilanie mieszkań.

Firmy ignorujące polecenie ograniczenia poboru zapłacą karę w wysokości 200% ceny spotowej na HUPX, węgierskiej giełdzie energii, gdzie prąd kupuje się i sprzedaje z godziny na godzinę (444). Nie będą też mogły domagać się odszkodowania za utraconą produkcję. W praktyce oznacza to zatrzymane zmiany, bezczynne linie produkcyjne i straty pozostające w całości po stronie zakładu.

Budapeszt zebrał pewną rezerwę: około 240 MW dobrowolnych redukcji poboru od przemysłu oraz mniej więcej 400 MW dzięki naprawie gazowej elektrowni Dunamenti (Intellinews). Połączenia transgraniczne pozwalają sprowadzić od sąsiadów około 3 600-3 800 MW energii (Aktuality). Import w czasie fali upałów ma jednak wysoką cenę, bo w tym samym momencie prądu potrzebują również sąsiednie państwa.

Cały korytarz Dunaju ma coraz mniej rezerwy

Europejskie rynki energii są połączone. Gdy Węgry składają wyższe zapotrzebowanie na import, konkurują z sąsiadami o tę samą dostępną energię. Efekt szybko przenosi się na ceny w Europie Środkowej.

29 lipca ceny energii na następny dzień były w regionie bardzo zbliżone: 132 EUR/MWh na Węgrzech, 133 EUR/MWh w Rumunii i 139 EUR/MWh w Chorwacji. Węgierska cena godzinowa wahała się jednak od 12 EUR/MWh w południe, gdy produkcja fotowoltaiczna była najwyższa, do 268 EUR/MWh wieczorem (Serbia Energy). Kontrakty na energię na kolejny tydzień wzrosły do około 250-263 EUR/MWh z 218 EUR/MWh dzień wcześniej (Argus).

Podobny problem z chłodną wodą rzeczną i rezerwą mocy ma Rumunia. Bukareszt ogłosił na sierpień stan alertu energetycznego po tym, jak przepływ Dunaju spadł do około 1 600 m³/s wobec normalnego poziomu powyżej 4 000 m³/s, co zagroziło reaktorom w elektrowni Cernavoda (Agerpres). Rumunia z eksportera energii stała się wieczornym importerem, sprowadzając około 1 700 MW, głównie z Bułgarii (Profit.ro). Austriacki Verbund, największy producent energii wodnej w kraju, wytwarza około 30% mniej niż wynosi sezonowa średnia (Deutsche Börse/dpa-AFX).

Susza uderza równocześnie w energetykę jądrową i wodną, a fala upałów podnosi popyt na prąd. Pierwszy rachunek płacą węgierskie fabryki. Jeśli Dunaj będzie dalej opadał, Węgry i ich sąsiedzi mogą wejść w moment, w którym zabraknie jednocześnie mocy wytwórczych, wody do chłodzenia i wolnej przepustowości importowej.