Węgry odblokowują €6.6B na broń

Nowy rząd Węgier kierowany przez Pétera Magyara odblokował 6,6 mld EUR zamrożone w Europejskim Instrumencie na rzecz Pokoju, czyli pozabudżetowym funduszu UE, z którego państwa członkowskie dostają zwrot kosztów za broń przekazaną Ukrainie (Euromaidanpress). Dla ministrów obrony UE, spotykających się nieformalnie w ten weekend w Nikozji, będzie to wygodny dowód, że Unia potrafi wyjść z impasu. Tyle że mechanizm, który przez dwa lata dawał Budapesztowi taką siłę nacisku, pozostał bez zmian: jedno państwo nadal może zablokować cały instrument bezpieczeństwa. Weto zniknęło, podatność systemu została.

Piętnaście centów z każdego euro

Skala odblokowanych środków wygląda raczej jak zaliczka niż rozwiązanie problemu. Państwa członkowskie zgłosiły do refundacji wydatki warte 43 mld EUR (Ukrpravda). Kwota uwolniona przez Węgry pokrywa więc mniej więcej piętnaście centów z każdego euro należnych zwrotów.

Magyar zdjął blokadę z EPF w ramach szerszego porozumienia. Budapeszt równocześnie wycofał weta wobec rozmów akcesyjnych Ukrainy z UE, sankcji przeciwko Rosji oraz unijnej pożyczki dla Kijowa w wysokości 90 mld EUR (Euronews). W zamian Węgry odzyskały dostęp do 16,4 mld EUR zamrożonych funduszy strukturalnych, czyli pieniędzy z budżetu UE na infrastrukturę i rozwój słabszych regionów. Warunkiem pozostaje realizacja 27 kamieni milowych dotyczących walki z korupcją, których poprzedni rząd Viktora Orbána właściwie nie zaczął wypełniać (Politico).

Opozycja z Fideszu szybko wychwyciła politycznie niewygodne podobieństwo liczb. Przewidywany udział Węgier w unijnym finansowaniu obronności w ramach nowych instrumentów może sięgnąć 16,2 mld EUR, niemal tyle samo, ile Magyar miał „przywieźć do domu” (Origo). Odzyskane środki mogą więc w dużej części wrócić jako nowe zobowiązania.

Niepewność zwiększa szczegół proceduralny. Komisja Europejska nie potwierdziła jeszcze formalnie odblokowania pieniędzy. Jej rzeczniczka Anitta Hipper powiedziała 4 czerwca, że „dokładne wykorzystanie zablokowanych środków jest nadal przedmiotem rozmów” (Eurointegration). Spotkanie w Nikozji ma charakter nieformalny, więc nie może przynieść wiążących decyzji. Najwcześniejsze formalne głosowanie odbędzie się dopiero za kilka tygodni.

Omijanie jednomyślności, ale tylko częściowe

Dwuletni paraliż EPF zmusił Unię do budowania narzędzi omijających zasadę jednomyślności, czyli wymóg zgody wszystkich państw członkowskich, który każdemu rządowi daje prawo weta. SAFE (Security Action for Europe), pożyczkowy instrument o wartości 150 mld EUR, pozwala państwom zaciągać kredyty na zakupy zbrojeniowe na warunkach wspartych przez UE. Polska podpisała w maju umowę na 43,7 mld EUR (PAP). Osobna pożyczka w wysokości 90 mld EUR, przyjęta przez 24 państwa członkowskie bez udziału Węgier, finansuje bezpośrednio ukraiński przemysł obronny.

Oba instrumenty są większe niż EPF. Nie zastępują go jednak w pełni, bo tylko Europejski Instrument na rzecz Pokoju zwraca państwom koszty za broń już przekazaną Ukrainie. I tylko on pozostaje unijnym narzędziem wojskowym, w którym nadal obowiązuje jednomyślność. W praktyce oznacza to, że jeden rząd wciąż może zatrzymać cały mechanizm.

Sprzeczność z Nikozji

Ten sam wzór widać na morzu. 31 maja francuska marynarka weszła na pokład tankowca Tagor, płynącego pod fałszywą banderą Kamerunu 400 mil morskich na zachód od Bretanii (Maritime Executive). Takie działania są realne, ale pozostają punktowe. Wobec floty cieni liczącej ponad 1 300 statków Europa przeprowadziła osiem wejść na pokład w ciągu osiemnastu miesięcy (ACLED). Natowska operacja Baltic Sentry śledzi podejrzane tankowce przez całą dobę, lecz nie ma mandatu, by je zatrzymywać.

Narzędzie, które mogłoby zmienić rachunek kosztów, istnieje już na papierze w 20. pakiecie sankcji. Chodzi o pełny zakaz usług morskich, obejmujący unijne ubezpieczenia, dostęp do portów i usługi klasyfikacyjne dla wszystkich tankowców przewożących rosyjską ropę. Jego uruchomienie blokują Grecja, Cypr i Malta, bo ich sektory żeglugowe obsługują część tego handlu. „To się nie wydarzy”, powiedział dyplomata cytowany przez Euronews.

Cypr sam podpisał 1 czerwca pożyczkę obronną SAFE na 1,18 mld EUR i jako gospodarz spotkania w Nikozji chce wpisać bezpieczeństwo wschodniej części Morza Śródziemnego na unijną agendę (Zougla). Chce europejskiej współpracy obronnej, ale nie zakazu uderzającego w jego rejestr statków. Grecja po tym, jak w maju ukraiński dron morski został wyrzucony na brzeg Lefkady, złożyła w Kijowie dwie formalne noty dyplomatyczne (To Vima). Ateny publicznie sprzeciwiają się flocie cieni, ale ich lobby żeglugowe pilnuje, by zakaz usług pozostał martwy.

Rosja już dostosowuje się do presji. Udział statków floty cieni pływających pod rosyjską banderą wzrósł od 2024 r. do początku 2026 r. niemal czterokrotnie (KSE Institute), zamykając lukę prawną, która umożliwiała francuskie wejścia na pokład. Węgry pokazały, że weto jednego państwa może przez dwa lata trzymać europejskie bezpieczeństwo w szachu. Spór o zakaz usług morskich pokazuje coś równie ważnego: krajowe lobby żeglugowe może osiągnąć ten sam efekt bez formalnego głosowania i bez terminu końcowego.