Węgry kończą dwuletnie weto wobec Ukrainy

Akcesja do UE przypomina bieg długodystansowy, w którym na każdym punkcie kontrolnym potrzebna jest zgoda wszystkich 27 państw. Jedno państwo może więc zatrzymać cały proces, nawet jeśli reszta chce iść dalej. Na początku czerwca nowy premier Węgier Péter Magyar zdjął z drogi najbardziej widoczną przeszkodę: wycofał dwuletnią blokadę rozmów członkowskich Ukrainy. Tempo negocjacji nadal będzie jednak zależało od rządów, które już dziś ustawiają własne warunki.

Co zmienia umowa Budapesztu

Magyar objął władzę po tym, jak Fidesz Viktora Orbána stracił kontrolę nad węgierską polityką. Orbán blokował ścieżkę akcesyjną Ukrainy od formalnego otwarcia rozmów w czerwcu 2024 r. (Rada UE). Magyar wybrał reset relacji z Kijowem. Budapeszt i Kijów ogłosiły porozumienie w sprawie praw węgierskiej mniejszości na Zakarpaciu, obejmujące język, edukację i ochronę kultury (Euronews, n-tv). Ukraina przyjęła wcześniej ustawę nr 3504-IX reformującą system ochrony mniejszości, co dało Magyarowi konkretny rezultat do pokazania wyborcom w kraju (Eurointegration).

Po wycofaniu węgierskiego sprzeciwu UE zaplanowała konferencję międzyrządową, czyli formalne spotkanie Unii z państwem kandydującym, na którym otwiera się etap negocjacji. Pierwszy klaster obejmuje praworządność i walkę z korupcją (Democrata).

Znaczenie tej decyzji wynika z art. 49 Traktatu o UE: w kluczowych momentach rozszerzenia potrzebna jest jednomyślność (EUR-Lex, Parlament Europejski). Węgry korzystały z tego prawa przez dwa lata. Gdy blokada zniknęła, procedura mogła ruszyć dalej.

Nie wiadomo jednak, co przesądziło o zwrocie Budapesztu. Pod koniec maja Komisja odblokowała 16,4 mld EUR z funduszy spójności dla Węgier, a kilka dni później Magyar zdjął blokady także z innych unijnych spraw. Eurointegration zwraca uwagę na bardzo bliską sekwencję tych decyzji. Publicznie nie rozstrzygnięto, czy decydująca była presja finansowa, czy porozumienie w sprawie mniejszości.

Gdzie są kolejne hamulce

Proces akcesyjny jest podzielony na sześć klastrów tematycznych. Komisja Europejska, czyli wykonawcze ramię UE, ocenia, czy Ukraina spełnia wymagane standardy. Decyzja o otwarciu rozmów, uznaniu kryteriów za spełnione i zamknięciu rozdziałów należy jednak do państw członkowskich. To, co wygląda jak techniczna ocena, w praktyce staje się serią negocjacji politycznych (Komisja). Na końcu każde państwo musi ratyfikować traktat akcesyjny zgodnie z własną konstytucją. Każdy etap daje więc narzędzie nacisku tym, którzy chcą spowolnić proces.

Trzy grupy państw już sygnalizują swoje warunki.

Dopłaty rolne i budżet. Francja, Polska i Hiszpania patrzą przede wszystkim na skutki członkostwa Ukrainy dla wspólnej polityki rolnej, czyli unijnego systemu dopłat dla rolników i finansowania rozwoju obszarów wiejskich. Bez reformy wydatki na WPR wzrosłyby o 22-25%, a Ukraina stałaby się jej głównym beneficjentem, wynika z analizy Centre for European Reform (CER). Dla polskich i francuskich rolników nie jest to abstrakcja budżetowa, lecz kwestia cen zboża i przepływu dopłat na własnym rynku.

Sprawiedliwość wobec Bałkanów Zachodnich. Austria, Chorwacja i Grecja wiążą tempo Ukrainy z sytuacją państw, które czekają znacznie dłużej. Czarnogóra negocjuje od 2012 r., a Macedonia Północna ma status kandydata od 2005 r. (Komisja). Austria i Grecja domagają się równego traktowania wszystkich ścieżek kandydackich (Serbian Monitor). To argument zasadny. Zarazem może działać jak proceduralny hamulec.

Zasady głosowania. Część państw pyta, czy Unia licząca ponad 30 członków będzie w stanie działać, jeśli pojedynczy rząd zachowa prawo weta w najważniejszych sprawach. W takim ujęciu rozszerzenie zostaje powiązane ze zmianą sposobu podejmowania decyzji w UE. To kolejny warunek, który może pojawić się przed wejściem Ukrainy do Unii.

Dystans do pokonania

Według najnowszego raportu ukraińskiego parlamentu Ukraina zakończyła przegląd legislacji w trzech z sześciu klastrów (Rada Najwyższa). Dorobek reform jest realny, zwłaszcza w warunkach wojny. Sam Magyar zapowiedział jednak możliwość wiążącego referendum w sprawie przyszłego członkostwa Ukrainy. To znaczy, że węgierskie weto może wrócić na etapie ratyfikacji, nawet jeśli negocjacje będą przebiegały sprawnie.

Ścieżka Ukrainy do UE została otwarta w najwęższym, proceduralnym sensie. Unia obiecała metę, ale zostawiła wszystkie narodowe hamulce na miejscu.