Węgry walczą o €16.4 billion

31 sierpnia rozstrzygnie, czy polityczne porozumienie Budapesztu z Brukselą zamieni się w przelew, czy zostanie jedynie zapisem w unijnej księgowości. Premier Węgier Péter Magyar 29 maja uzgodnił z przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen odblokowanie trzech zamrożonych strumieni finansowania: 10 mld EUR z RRF, czyli unijnego funduszu odbudowy po pandemii finansowanego wspólnym długiem, 4,2 mld EUR z funduszy spójności oraz 2,2 mld EUR powiązane z wolnością akademicką. Warunek jest jeden: do końca lata Węgry muszą uchwalić pakiet reform sądownictwa i mechanizmów antykorupcyjnych.

Od uścisku dłoni do przelewu

Minister finansów Kármán András opisał sekwencję kroków (Telex, HVG): w czerwcu Komisja ma zatwierdzić zmieniony węgierski plan odbudowy, w lipcu głosują nad nim ministrowie finansów państw UE, we wrześniu Budapeszt składa wnioski o płatność, a Komisja przez dwa miesiące sprawdza wykonanie warunków. Pierwsze pieniądze mogłyby więc trafić na Węgry najwcześniej późną jesienią 2026 r..

Najważniejsza data wypada jednak wcześniej. Zgodnie z rozporządzeniem o RRF wszystkie kamienie milowe muszą być do 31 sierpnia wykonane, a nie tylko zapowiedziane. Środki niewypłacone do 31 grudnia przepadają bezpowrotnie. Węgry już straciły 2 mld EUR, które wygasły pod koniec 2024 i 2025 r., bo rząd Viktora Orbána nie spełnił unijnych warunków.

Dziesięć kamieni milowych w dziewięćdziesiąt dni

Z 27 „superkamieni milowych”, czyli szczególnych warunków dopisanych przez Komisję do węgierskiego planu, rząd Orbána wykonał 17. Zostało dziesięć. Najtrudniejsze dotyczą odwrócenia rozwiązań budowanych przez Orbána przez ponad dekadę: wzmocnienia niezależności sądów, dopuszczenia kontroli sądowej nad odmową wszczynania postępowań antykorupcyjnych oraz zwiększenia przejrzystości zamówień publicznych (Portfolio, Transparency International Hungary).

Największy ciężar polityczny mają dwa warunki. Węgry muszą przystąpić do Prokuratury Europejskiej, czyli organu UE ścigającego nadużycia wobec unijnego budżetu. Muszą też odebrać fundacjom powiązanym z obozem rządzącym kontrolę nad uczelniami, co wymaga zmiany konstytucji. Partia Tisza Magyara ma większość dwóch trzecich, więc formalnie jest to możliwe. Poprawki wciąż jednak nie uchwalono.

Polski precedens

Bruksela zna już podobny scenariusz. Po zmianie władzy w Polsce pod koniec 2023 r. Komisja uruchomiła środki, zanim reformy sądownictwa zostały domknięte. Dwa lata później Trybunał Konstytucyjny nadal blokuje część zmian, a Parlament Europejski w maju 2026 r. wskazał, że wiele zaleceń „pozostaje niewdrożonych”.

Do polskiego precedensu odwołał się niemiecki europoseł Daniel Freund, ujmując sprawę bez dyplomatycznej waty: „Magyar wraca dziś do kraju z obietnicą, nie z walizką pieniędzy”. Handelsblatt podał, że von der Leyen chce tym razem „prawdziwych reform, nie samych deklaracji”. Niemcy i pięć innych państw płatników netto, w tym Szwecja, Austria, Finlandia, Holandia i Estonia, naciskają na ostrzejsze warunki przy wszystkich wydatkach z budżetu UE.

Sprawa przed TSUE może zmienić reguły w trakcie gry

Nad całym procesem wisi sprawa C-225/24 przed Trybunałem Sprawiedliwości UE. Parlament Europejski pozwał Komisję za to, że w 2023 r. odblokowała Węgrom fundusze spójności bez rzeczywistego sprawdzenia, czy warunki zostały spełnione. W lutym 2026 r. rzecznik generalna TSUE, czyli wysoki doradca prawny, którego opinie Trybunał uwzględnia mniej więcej w dwóch trzecich spraw, zaleciła unieważnienie tamtej decyzji. Wyrok spodziewany jest jeszcze w tym roku.

Magyar ma coś, czego Donald Tusk nie miał w Polsce: konstytucyjną większość i Komisję, która dostała lekcję po własnej pobłażliwości. Może więc przeprowadzić wszystkie reformy z listy. Ale jeśli TSUE uzna, że sam mechanizm wypłaty środków został przez Komisję zastosowany nielegalnie, Węgry mogą wykonać każdy kamień milowy i mimo to zobaczyć, jak pieniądze zostają w Brukseli.