Węgry bliżej wypłaty €10.4 billion z UE

Péter Magyar jedzie w tym tygodniu do Brukseli, by podpisać polityczne porozumienie otwierające Węgrom drogę do nawet 10,4 mld EUR zamrożonych funduszy unijnych. Komisja przedstawia ten ruch jako premię za demokratyczną zmianę po 16 latach rządów Viktora Orbána. Problem w tym, że przed TSUE wciąż leży sprawa, która może uznać taki model za sprzeczny z prawem UE: pieniądze byłyby odblokowywane na podstawie obietnic politycznych, a nie sprawdzonych reform.

To nie byłby pierwszy taki przypadek. W lutym 2024 r. Komisja odblokowała środki dla Polski po zwycięstwie Donalda Tuska, przyjmując zobowiązania reformatorskie jeszcze przed ich wykonaniem. Polska wykorzystała już 62,4% swojego planu odbudowy, choć żadna z zapowiadanych reform sądownictwa nie weszła w życie. Teraz według tego samego schematu ma pójść sprawa Węgier.

Sprawa przed TSUE, która może przerwać ten cykl

W sprawie C-225/24 Parlament Europejski zaskarżył Komisję za decyzję z grudnia 2023 r. o odblokowaniu 10,2 mld EUR z funduszy spójności dla Węgier. To pieniądze na infrastrukturę i rozwój, zwykle najbardziej namacalna część unijnego budżetu. Rzeczniczka generalna Tamara Ćapeta w lutym 2026 r. zaleciła unieważnienie tej decyzji, wskazując cztery konkretne błędy oceny: reformy, które nie weszły jeszcze w życie, przepisy podważające deklarowany cel zmian oraz brak weryfikacji, czy nowe zasady rzeczywiście działają.

Najważniejszy w jej opinii jest jednak argument proceduralny. Ćapeta uznała, że sędziowie UE powinni prowadzić pełną kontrolę takich decyzji, a nie tylko sprawdzać, czy Komisja nie popełniła oczywistego błędu. Jeżeli TSUE pójdzie tym tropem, każda kolejna decyzja o odblokowaniu funduszy będzie mogła być oceniana co do meritum. Komisja musiałaby wykazać, że reformy są nie tylko uchwalone, lecz także „obowiązują i są stosowane”.

Wyroku jeszcze nie ma. Komisja negocjuje więc nowe odblokowanie środków, choć poprzednia decyzja może zostać unieważniona.

Pułapka fiskalna z twardym terminem

Pole manewru Magyara jest wąskie. Deficyt budżetowy Węgier sięgnął 3 850 mld forintów do końca kwietnia, czyli 91% rocznego planu w cztery miesiące. Dużą część tej luki tworzy około 1 450 mld forintów niewpłaconych środków unijnych. Termin rozliczenia RRF, czyli Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności po pandemii, mija 31 sierpnia 2026 r. Po tej dacie pieniądze przepadają.

Magyar publicznie odrzucił dwa kluczowe żądania Brukseli: wygaszenie podatków od nadzwyczajnych zysków banków i firm energetycznych oraz przebudowę systemu emerytalnego. Tłumaczy, że przy obecnym stanie finansów państwa oba warunki są niemożliwe do spełnienia.

Rozwiązaniem awaryjnym ma być dokapitalizowanie węgierskiego państwowego banku rozwoju MFB. Budapeszt przelałby środki unijne przez bank, zaksięgował je jako wydane przed sierpniowym terminem, a sam bank rozdzielałby je przez kolejne lata. Komisja wysłała w połowie maja do Budapesztu wysoką delegację, by ocenić ten mechanizm (Euronews, Portfolio). Obawa w Brukseli jest prosta: po takim transferze kontrola nad faktycznym wydawaniem pieniędzy będzie słabsza.

Strażnicy, którzy odsunęli się na bok

Koalicja państw, która miała pilnować twardych warunków, w praktyce się rozeszła. Niemiecki minister spraw zagranicznych opowiada się dziś za zniesieniem jednomyślności, zamiast za ostrzejszą warunkowością. Kanclerz Austrii przyjął Magyara 21 maja z honorami wojskowymi, sygnalizując raczej partnerstwo niż presję. Premier Finlandii podkreślił, że praworządność „nie jest kartą przetargową”, ale za tym stanowiskiem nie poszła żadna fińska blokada w Radzie.

„Twarda szóstka” — Szwecja, Austria, Niemcy, Finlandia, Holandia i Estonia — nie ma wystarczającego udziału ludnościowego, by stworzyć mniejszość blokującą w głosowaniu większością kwalifikowaną. W tym systemie większe państwa mają większą wagę, ale żaden kraj nie może samodzielnie zatrzymać decyzji. Przy RRF sytuacja jest jeszcze prostsza: Komisja decyduje sama, bez głosowania w Radzie. Państwa pilnujące praworządności mają więc wpływ polityczny, ale nie mają weta.

Operacja ratowania 85%

Węgry wypłaciły dotąd zaledwie 9% swojej alokacji z RRF, najmniej w całej UE. Nawet optymistyczne szacunki Komisji zakładają, że przed terminem uda się uratować tylko 80–85% całej puli.

Wyrok TSUE w sprawie C-225/24 przesądzi, czy Komisja może dalej traktować zmianę rządu jako substytut zweryfikowanej reformy. Jeśli Trybunał przyjmie rozumowanie Ćapety, zasady wstrzymywania funduszy przestaną być głównie narzędziem politycznego nacisku. Staną się obowiązkiem prawnym, który będzie wiązał każdą przyszłą decyzję o wypłacie albo zamrożeniu unijnych pieniędzy.