Węgry odblokowują listy, zachowują weto

Premier Węgier Péter Magyar polecił dyplomatom, by przestali blokować pisma z prośbą o przedstawienie przez Ukrainę i Mołdawię stanowisk w sprawie kolejnego etapu negocjacji akcesyjnych. Poinformował o tym Financial Times, powołując się na dwóch urzędników. Ruch ten kończy trwającą od miesięcy blokadę etapu przygotowawczego. Nie otwiera jednak negocjacji, a Węgry nadal mogą zablokować decyzję o ich rozpoczęciu.

Najpierw przygotowania, weto zostaje

Negocjacje akcesyjne dzielą się na „klastry”, czyli pakiety obszarów polityki, w których kandydat musi dostosować prawo do unijnych reguł. Ukraina otworzyła pierwszy klaster, obejmujący praworządność i inne podstawowe kwestie, 15 czerwca 2026 r. (Rada UE). Pisma dotyczą dwóch kolejnych: rynku wewnętrznego oraz konkurencyjności i wzrostu.

Przedstawiciele państw członkowskich mieli zatwierdzić pisma 6 października (European Pravda). To dopiero początek pracy nad stanowiskami: Ukraina opracowuje własne, a 27 rządów uzgadnia wspólną odpowiedź UE.

Dopiero potem zapada decyzja o formalnym otwarciu negocjacji w tych obszarach. Wymaga zgody wszystkich państw UE, więc każde z nich może je zatrzymać (ramy negocjacyjne). Irlandia, która obecnie przewodniczy posiedzeniom rządów państw UE, może pośredniczyć w szukaniu kompromisu, ale sama nie ma uprawnień, by otworzyć klaster. Węgry mogą go zablokować.

Stawką jest ustawa o szkołach

Budapeszt domaga się, by węgierska mniejszość narodowa na Zakarpaciu, w zachodniej Ukrainie, miała zagwarantowaną możliwość nauki po węgiersku. Po otwarciu pierwszego klastra w czerwcu władze Węgier zablokowały dalszy postęp najpierw w lipcu, a potem ponownie we wrześniu (To Brief).

Odpowiedzią Kijowa jest projekt ustawy nr 16119, zgłoszony 1 października przez 14 deputowanych, w tym przewodniczącego Rady Najwyższej Rusłana Stefanczuka (Rada Najwyższa Ukrainy). Przepis odpowiadający na postulat Budapesztu przyznaje szczególny status szkołom, w których ponad połowa uczniów uczy się w języku mniejszościowym będącym zarazem jednym z języków urzędowych UE. Węgierski spełnia ten warunek, rosyjski nie (ukraińskie Ministerstwo Edukacji). Takich szkół nie można byłoby zamknąć ani zreorganizować bez zgody ministerstwa. Ta gwarancja przekłada prawo do języka na ochronę konkretnych placówek.

Reuters, powołując się na dwóch dyplomatów UE, podał, że Węgry wycofałyby sprzeciw wobec otwarcia obu klastrów, gdyby ukraiński parlament przyjął ustawę. 2 października szefowa węgierskiego MSZ Anita Orbán poparła projekt (Reuters). Financial Times wiąże pełne poparcie Węgier z głosowaniem parlamentarnym, które według gazety ma się odbyć 12 października. Oficjalny wykaz Rady Najwyższej nie potwierdza tej daty; 5 października projekt wciąż był w komisji (Rada Najwyższa Ukrainy).

Budapeszt ma uzasadniony argument: ochrona praw mniejszości jest jednym z warunków członkostwa w UE, a ukraińskie ramy negocjacyjne przewidują plan działań na rzecz tych praw. Zastrzeżenie dotyczy metody. Rząd Węgier wykorzystuje spór dwustronny, by wetować kolejne etapy negocjacji, o których decyduje cała Unia.

Mołdawia czeka w tej samej kolejce

Mołdawia nie ma z Budapesztem sporu o szkoły, a jednak ponosi skutki konfliktu węgiersko-ukraińskiego. Węgry nie zablokowały osobnego otwarcia klastra konkurencyjności dla Mołdawii, ale pozostałe państwa nie chciały rozdzielać obu kandydatur (Euronews). Doniesienia nie wyjaśniają ich motywów. Skutek jest jasny: tempo Mołdawii wyznacza spór Węgier z Kijowem.

Komisarz UE ds. rozszerzenia Marta Kos powiedziała, że oba klastry mogłyby zostać otwarte podczas konferencji w Luksemburgu w kolejnym tygodniu, jeśli państwa członkowskie przyspieszą procedury (nagranie Komisji Europejskiej). Przedstawiła to jako możliwość, nie decyzję.

Na razie Magyar ustąpił w sprawie przygotowań: według doniesień odblokował pisma. Węgry deklarują, że poprą formalne otwarcie klastrów dopiero po uchwaleniu ustawy, i zachowują weto rozstrzygające o rozpoczęciu negocjacji. Jeśli ukraiński parlament przyjmie projekt, rząd Magyara powinien jasno odpowiedzieć na konferencji akcesyjnej: zgadza się czy stawia kolejny warunek.