Węgry muszą udowodnić reformy

Informacje, że Węgry są „na dobrej drodze” do odblokowania około 10 mld EUR z unijnego funduszu odbudowy, rozeszły się po europejskich mediach szybciej niż wynikałoby to z dokumentów. Z publicznego rejestru sprawy wynika mniej: Budapeszt twierdzi, że kończy reformy. Komisja Europejska jeszcze ich nie oceniła, nie otrzymała wniosku o płatność i nie zatwierdziła wypłaty ani jednego euro (strona KE o Węgrzech, briefing KE, 30 lipca).

Zgoda Rady otwiera drzwi, ale nie uruchamia przelewu

Rada UE, czyli forum rządów państw członkowskich, zatwierdziła zmieniony węgierski plan odbudowy 10 lipca (Rada UE). To stworzyło ścieżkę do około 6,5 mld EUR dotacji i 3,5 mld EUR pożyczek z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli unijnego funduszu po pandemii, z którego rządy dostają pieniądze dopiero po wykazaniu, że uzgodnione reformy zostały wykonane (rozporządzenie RRF).

Między zatwierdzeniem planu a wypłatą pieniędzy jest jednak procedura, której nie da się pominąć. Do 31 sierpnia Węgry muszą zrealizować 27 tzw. superkamieni milowych. Większość dotyczy korupcji, przejrzystości i niezależności sądownictwa (Euronews, HVG). Potem Budapeszt musi do końca września złożyć formalny wniosek o płatność. Dopiero wtedy KE sprawdzi, czy warunki rzeczywiście zostały spełnione. Komisja powiedziała to wprost 30 lipca: formalna ocena nie zaczyna się przed wpłynięciem wniosku (briefing KE).

Węgierskie Ministerstwo Transportu i Inwestycji przekazało Euronews, że wykonano już około dwóch trzecich zobowiązań. Ta deklaracja może się potwierdzić. Na razie pozostaje jednak stanowiskiem rządu, nie ustaleniem Komisji.

Reformy są realne, kontrola jeszcze niezweryfikowana

Rząd Pétera Magyara działał szybko. Węgry opublikowały 7 sierpnia zaostrzone przepisy audytowe, czyniąc unijne narzędzie ARACHNE+ do wykrywania nadużyć obowiązkowym przy wszystkich wydatkach z funduszu odbudowy (Schoenherr). Urząd ds. Uczciwości, organ powołany przez Budapeszt pod presją UE do kontroli zamówień publicznych pod kątem korupcji, uruchomił rejestr firm wykluczonych z przetargów. To są konkretne działania. Dla KE kluczowe będzie jednak, czy tworzą one sprawny system antykorupcyjny, który da się zweryfikować, czy raczej pakiet przepisów przyjętych w pośpiechu i możliwych do cichego osłabienia później.

To nie jest pytanie formalne, bo część konstrukcji prawnej już znalazła się pod presją. Ustawa XVIII z 2026 r., szeroka ustawa łącząca reformy przejrzystości i energetyki, nadal czeka na kontrolę konstytucyjną (To Brief). Jeśli węgierski Trybunał Konstytucyjny uchyli jej przepisy przed oceną KE, podstawa prawna części kamieni milowych zniknie. Komisja bada nie tylko to, czy reforma została przyjęta, lecz także czy nadal obowiązuje. Przepis uchwalony na papierze, a następnie osłabiony, może nie przejść weryfikacji tak samo jak reforma, której w ogóle nie przyjęto.

Węgry nie są jedynym państwem, na którym testowana jest egzekucja warunków na końcowym etapie funduszu. Komisja ostrzegła Rumunię, że wycofanie się z już zatwierdzonej ustawy dekarbonizacyjnej może mieć skutki finansowe (Adevarul). Ten standard zaczyna być stosowany w całym regionie.

Stawką jest wiarygodność Komisji

Presja polityczna na Brukselę działa w obie strony. Rzecznik generalny TSUE, czyli wysoki doradca prawny Trybunału, którego opinie nie są wiążące, ale często wpływają na wyroki, uznał już, że w poprzednim sporze o warunkowość Komisja zbyt wcześnie odblokowała zamrożone środki dla Węgier (Ouest-France). Parlament Europejski zaskarżył tamtą decyzję. Jeśli KE teraz zaakceptuje słabe dowody pod presją terminów, RRF zacznie wyglądać jak polityczny kompromis, a nie fundusz płacący za wykonane reformy. Jeśli zastosuje kryteria rygorystycznie, wzmocni mechanizm warunkowości wobec wszystkich państw, które spieszą się z zamknięciem swoich planów przed wygaśnięciem instrumentu.

Następna odpowiedź należy do Komisji i przyjdzie najwcześniej po wrześniu: czy Węgry udowodniły, że reformy działają, czy tylko że zostały uchwalone?