Zgoda Węgier odblokowuje dwa obszary negocjacji

Rządy wszystkich 27 państw UE uzgodniły 12 października otwarcie dwóch kolejnych obszarów negocjacji z Ukrainą i Mołdawią: rynku wewnętrznego i konkurencyjności gospodarczej (zapowiedź Byrne’a, DPA). Węgry uzależniały zgodę od przyjęcia przez ukraiński parlament ustawy o nauczaniu w językach mniejszości; głosowanie odbyło się tego samego dnia. Formalne otwarcie tych obszarów nastąpi dziś w Luksemburgu.

Porozumienie ogłosił Thomas Byrne, irlandzki minister ds. europejskich. Irlandia sprawuje obecnie rotacyjną prezydencję w Radzie UE, czyli przewodniczy spotkaniom rządów państw członkowskich.

Jak ustawa oświatowa zapewniła zgodę Węgier

Każdy etap negocjacji Ukrainy z UE wymaga jednomyślności. Zanim ruszy kolejny pakiet rozdziałów negocjacyjnych, czyli obszar tematyczny, musi go zaakceptować każdy rząd państwa UE (ramy negocjacyjne). Daje to każdej stolicy prawo weta. We wrześniu Węgry ponownie z niego skorzystały, hamując postęp Ukrainy (Euronews).

Spór Budapesztu ma wcześniejsze źródło. W 2017 r. Komisja Wenecka, zespół ekspertów prawnych Rady Europy, skrytykowała ukraińskie zmiany w oświacie, które ograniczyły nauczanie w językach mniejszości na poziomie szkoły średniej (Komisja Wenecka).

Na początku października Węgry z zadowoleniem przyjęły projekt ustawy z Kijowa, ale uzależniły zgodę od głosowania w ukraińskim parlamencie (Reuters). W ubiegłym tygodniu w To Brief opisaliśmy ten krok jako wycofanie węgierskiego weta (To Brief); w rzeczywistości 7 października ambasadorowie państw UE jedynie zaprosili Ukrainę i Mołdawię do przedstawienia stanowisk negocjacyjnych (Kyiv Independent).

12 października Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę 266 głosami (zapis posiedzenia Rady Najwyższej). Przyznaje ona szczególny status szkołom, w których ponad połowa uczniów uczy się w języku mniejszości używanym w UE, na przykład po węgiersku lub rumuńsku. Chroni też nauczanie w tych językach, gdy szkoły są reorganizowane (Interfax-Ukraine).

Węgierska minister spraw zagranicznych Anita Orbán uznała, że głosowanie pozwala Budapesztowi wyrazić zgodę. Dodała, że liczy się wdrożenie ustawy, a Węgry będą monitorować jej stosowanie razem z organizacjami mniejszości w Zakarpaciu, zachodnim regionie Ukrainy, gdzie mieszka węgierska społeczność (Telex).

Mołdawia czekała z powodu sporu, w którym nie uczestniczyła

Mołdawia nie brała udziału w sporze o szkolnictwo. Prowadzi negocjacje osobnym torem i przedstawia własne stanowiska. Cristina Gherasimov, wicepremier Mołdawii ds. integracji europejskiej, potwierdziła 7 października, że jej rząd został zaproszony do ich przedstawienia (MOLDPRES).

Uwagę zwraca zbieżność terminów. Mołdawię zaproszono do przedstawienia stanowisk tego samego dnia co Ukrainę, obu krajom otwarto drogę do kolejnego etapu tego samego dnia i dziś rozpoczynają rozmowy. Najprostsze wyjaśnienie jest takie, że rządy UE nie chciały przesuwać Mołdawii naprzód, gdy Ukraina pozostawała zablokowana. Oznaczałoby to, że spór Budapesztu z Kijowem ustalił kalendarz trzeciego państwa. To wciąż wniosek, bo ani władze w Kiszyniowie, ani w Bukareszcie nie podały, dlaczego oba harmonogramy pozostały ze sobą powiązane.

Co otwiera się dziś, a co pozostaje zablokowane

Dzisiejsze spotkania to konferencje akcesyjne: formalne posiedzenia, na których rządy państw UE przedstawiają uzgodnione stanowisko. Odbędą się osobno dla Ukrainy i Mołdawii (Rada UE: Ukraina, Rada UE: Mołdawia). W przypadku Ukrainy to kolejne etapy po otwartym w czerwcu obszarze praworządności i otwartym w lipcu obszarze polityki zagranicznej (Rada UE).

Do otwarcia pozostaną dwa obszary: zielona transformacja oraz pakiet obejmujący rolnictwo, fundusze regionalne i budżet. W tym drugim obszarze członkostwo zaczyna przekładać się na przepływ unijnych pieniędzy do rolników i słabiej rozwiniętych regionów. Rządy UE nie uzgodniły jeszcze wspólnego stanowiska w sprawie rolnictwa (Agra).

6 października Komisja Europejska zaproponowała, by takie pośrednie decyzje podejmować większością kwalifikowaną, a jednomyślność zachować przy ostatecznym przyjęciu do UE (pytania i odpowiedzi Komisji). Większość kwalifikowana oznacza poparcie co najmniej 15 z 27 państw reprezentujących 65% ludności UE (Traktat UE). Rządy, które dziś dysponują wetem, musiałyby zgodzić się na tę zmianę. Podczas debaty o sprawach europejskich w holenderskim Senacie 29 września część mówców opowiedziała się za utrzymaniem jednomyślności przy najważniejszych decyzjach akcesyjnych (zapis debaty w Eerste Kamer).

Zapis wydarzeń pozwala na precyzyjny wniosek. Węgry postawiły warunek: głosowanie w parlamencie sąsiedniego państwa. Zgodziły się tego samego dnia, w którym warunek spełniono, zachowując sobie rolę w monitorowaniu stosowania ustawy. Zgodnie z obecnymi zasadami otwarcie dwóch pozostałych obszarów nadal wymaga zgody każdego rządu (ramy negocjacyjne), a plan Komisji pozostawia państwom prawo weta przy ostatecznym przyjęciu do UE. Z dostępnych informacji nie wynika, kto zdecydował, że Mołdawia poczeka razem z Ukrainą. Władze w Kiszyniowie i rządy UE dysponujące wetem powinny to wyjaśnić.