Intel wzmacnia irlandzkie chipy AI

Intel rozbudowuje fabrykę półprzewodników pod Dublinem i przeznaczy 5 mld EUR na zwiększenie produkcji bardziej zaawansowanych procesorów serwerowych w kampusie Leixlip (Intel, RTÉ). Dla Europy to realny sukces przemysłowy: istniejąca fabryka, fizyczna produkcja i komponenty potrzebne centrom danych. Jednocześnie ta inwestycja dobrze pokazuje granicę europejskiej strategii chipowej. Można zwiększać moce produkcyjne na kontynencie, a mimo to nie kontrolować całego łańcucha, od maszyn i oprogramowania po reguły eksportowe.

Fabryka, o którą chodzi, już działa. Fab 34 w Leixlip ma zostać doposażona tak, by produkować więcej wafli Intel 3 dla procesorów Xeon, wykorzystywanych w serwerach dla centrów danych AI i obliczeń wysokiej wydajności (Irish Times). Wafel to cienki krążek krzemu, na którym wytrawia się wiele układów scalonych, zanim zostaną pocięte na pojedyncze chipy. Ten etap, określany jako produkcja front-end, jest najtrudniejszą częścią wytwarzania półprzewodników. I właśnie ten etap wykonuje Leixlip.

Ważne jest jedno doprecyzowanie: Intel nie buduje w Irlandii europejskiej odpowiedzi na procesory graficzne Nvidii używane do trenowania modeli AI. Xeony pracują w serwerach obok GPU. Są częścią infrastruktury sztucznej inteligencji, ale nie tym elementem, który dziś napędza wyścig zbrojeń w AI (Intel, Reuters via Investing.com).

Dlaczego pieniądze trafiły do Irlandii, a nie do Niemiec

Porównanie z Magdeburgiem dobrze wyjaśnia logikę tej decyzji. Planowana przez Intela megafabryka w Saksonii-Anhalt, z inwestycją rzędu 30 mld EUR i dużym wsparciem publicznym Niemiec, została odłożona po finansowym zwrocie w spółce (Handelsblatt, upday). Budowa fabryki od zera oznacza nie tylko postawienie hal. Trzeba stworzyć clean roomy, systemy zasilania, uzdatnianie wody, wyszkolić załogę i ściągnąć dostawców, gdy sam rynek chipów cały czas przesuwa się technologicznie.

Leixlip jest projektem innego typu. Kampus zatrudnia około 4 900 osób, działa od dekad, a od 1989 r. Intel zainwestował w Irlandii łącznie około 30 mld EUR (RTÉ, Europa Press). Niemieckie subsydia nie wystarczyły, by skłonić firmę do kosztownego startu na nowej działce, skoro w Irlandii miała już działający zakład. W cyklu ograniczonych nakładów kapitał płynie tam, gdzie infrastruktura jest gotowa i ryzyko wykonawcze niższe (n-tv).

Moce produkcyjne bez kontroli

Intel nie podał liczby, która z punktu widzenia polityki przemysłowej jest kluczowa: o ile dodatkowych wafli miesięcznie wzrośnie produkcja Fab 34. Bez tego nie da się policzyć, jak bardzo inwestycja przybliża UE do celu z European Chips Act, czyli zwiększenia udziału Europy w światowej produkcji chipów z około 10% do 20% do 2030 r. (Komisja Europejska).

Inne państwa członkowskie dokładają własne fragmenty układanki. Czechy, dzięki 450 mln EUR zatwierdzonej pomocy publicznej, rozwijają moce w chipach mocy przez należącą do Amerykanów firmę Onsemi (Data Center Dynamics). Hiszpański program PERTE Chip wart 12,25 mld EUR finansuje projektowanie układów i badania, a nie masową produkcję (El País). Każdy z tych projektów zwiększa europejskie kompetencje. Żaden sam w sobie nie daje niezależności.

Luka suwerennościowa staje się widoczna dopiero wtedy, gdy prześledzi się, kto kontroluje poszczególne ogniwa. Europa zyska większą produkcję wafli w Irlandii, ale kontrolę korporacyjną zachowa Intel, czyli spółka amerykańska. Maszyny litograficzne w fabryce pochodzą od holenderskiego ASML, najważniejszej europejskiej firmy półprzewodnikowej, lecz sam ASML zależy od amerykańskiego oprogramowania oraz od swojej spółki zależnej Cymer z San Diego, produkującej źródła światła. Waszyngton od 2019 r. wykorzystuje przepisy eksportowe oparte na udziale technologii amerykańskiej, by blokować dostawy najbardziej zaawansowanych maszyn ASML do Chin (Tech Policy Press, Komisja Europejska). „Made in Europe” nie oznacza automatycznie „kontrolowane przez Europę”.

Kto zyskuje, kto płaci

Pierwszym beneficjentem jest Irlandia: kilkaset stałych miejsc pracy, tysiące etatów przy budowie i jeszcze silniejsze zakorzenienie modelu gospodarczego opartego na zagranicznych korporacjach. Ten model ma jednak ryzyko koncentracji. Business Insider España, powołując się na hiszpańskie analizy fiskalne, podawał, że zaledwie trzy firmy generują prawie połowę irlandzkich wpływów z podatku dochodowego od osób prawnych (Business Insider España). Sam Intel wzmocnił pozycję w Leixlip, odkupując od Apollo 49% udziałów w Fab 34 za 14,2 mld USD; część tej operacji sfinansował nowym długiem w wysokości około 6,5 mld USD (Data Center Dynamics).

Nie ujawniono dotąd żadnej nowej irlandzkiej dotacji ani wsparcia z European Chips Act dla tej konkretnej fazy inwestycji. Jeżeli publiczne pieniądze pojawią się później, inaczej rozłoży się ryzyko między firmę a podatników. Intel nadal pozostaje też zależny od popytu: spółka nie pozyskała jeszcze dużego zewnętrznego klienta dla swojej działalności foundry i zapowiadała, że będzie zwiększać moce tylko tam, gdzie popyt zewnętrzny jest już zakontraktowany (Data Center Dynamics).

Leixlip jest poważnym sukcesem przemysłowym. Europejski problem nie sprowadza się jednak do liczby fabryk. Chodzi o narzędzia, oprogramowanie, dostawców i prawa eksportowe, które pozwalają produkować chipy bez pytania Waszyngtonu o zgodę. Jedna inwestycja, nawet duża, tej zależności nie zamyka.