Irlandia znosi blokadę ONZ dla misji

Irlandzka neutralność przez lata opierała się na mechanizmie, który w praktyce dawał Radzie Bezpieczeństwa ONZ wpływ na decyzję Dublina o wysłaniu żołnierzy za granicę. Rząd chce ten układ zerwać. Jeszcze w tym miesiącu ma przedstawić Defence (Amendment) Bill 2026, ustawę usuwającą wymóg mandatu Rady Bezpieczeństwa dla zagranicznych misji irlandzkich sił zbrojnych. Zmiana idzie dalej: przy operacjach obejmujących maksymalnie 50 żołnierzy nie byłoby już także głosowania w Dáil, czyli izbie niższej parlamentu. Decydowałby sam rząd (RTÉ).

Projekt rozmontowuje tzw. „triple lock”, potrójną blokadę obowiązującą przy wysłaniu za granicę więcej niż 12 wojskowych. Dotąd potrzebne były trzy zgody: rządu, parlamentu oraz Rady Bezpieczeństwa ONZ. Ustawa minister spraw zagranicznych i obrony Helen McEntee usuwa warunek ONZ w całości. Przy mniejszych misjach znika również kontrola parlamentarna. W efekcie kompetencja do wysyłania żołnierzy zostaje przesunięta w stronę władzy wykonawczej mocniej, niż Irlandia kiedykolwiek sprawdziła w praktyce.

Dlaczego rosyjskie weto ma znaczenie, choć nie rozstrzyga wszystkiego

Argument rządu jest prosty: Rada Bezpieczeństwa nie zatwierdziła nowej misji pokojowej od 2014 r., ponieważ Rosja i Chiny blokują kolejne decyzje. Irlandia mogła więc szkolić się w ramach unijnych Grup Bojowych, wielonarodowych sił szybkiego reagowania utrzymywanych w gotowości na wypadek kryzysu, ale nie mogła ich użyć. Koszt tej konstrukcji stał się widoczny 24 maja, gdy Rada Bezpieczeństwa pozwoliła wygasnąć mandatowi operacji Irini, unijnej misji morskiej przeciwko przemytowi na Morzu Śródziemnym. Irlandia natychmiast wycofała swój personel, mimo szerokiego poparcia państw UE dla operacji.

McEntee przedstawia sprawę jako odzyskanie suwerenności decyzyjnej: „Z powodu weta innych państw jesteśmy blokowani” (wystąpienie w Dáil). Problem polega na tym, że ta blokada pozostaje głównie ryzykiem na przyszłość. Sam rząd przyznaje, że Rosja nigdy faktycznie nie zawetowała irlandzkiego rozmieszczenia wojsk.

Projekt odrzucają wszystkie partie opozycyjne. Sinn Féin domaga się referendum, twierdząc, że irlandzkie ratyfikacje traktatów unijnych zawierały domyślne gwarancje neutralności (Sinn Féin, Irish Times). McEntee odpowiada, że „triple lock” jest zwykłą ustawą, nie normą konstytucyjną, więc można go zmienić bez referendum. Koalicja Fianna Fáil i Fine Gael ma w Dáil wygodną większość, ale prezydent Catherine Connolly, wybrana z programem obrony neutralności, zapowiedziała skierowanie ustawy do Sądu Najwyższego w celu kontroli konstytucyjnej.

Neutralne państwa Europy rozchodzą się w różnych kierunkach

Pozostałe neutralne państwa UE coraz trudniej opisać jedną kategorią. W Austrii kanclerz Christian Stocker stwierdził w maju, że „neutralność nas nie chroni”, opowiadając się za głębszą europejską współpracą obronną. Sondaże pokazują napięcie: 88% Austriaków uważa neutralność za część tożsamości narodowej, ale 81% popiera wspólną politykę obronną UE. Austriacka neutralność jest wpisana do konstytucji, co czyni każdą zmianę znacznie trudniejszą niż irlandzka korekta ustawowa.

Malta pozostaje na drugim biegunie: to jedyne państwo UE poza PESCO, czyli Stałą Współpracą Strukturalną, unijnymi ramami współpracy obronnej obejmującymi 26 z 27 członków bloku. W wyborach zakończonych 31 maja żadna z dwóch głównych partii nie wspomniała o neutralności. Szwecja przeszła całą drogę od bezaliansowości do członkostwa w NATO w latach 2022–2024, a teraz pracuje nad przepisami pozwalającymi na operacje NATO z terytorium Szwecji bez zgody parlamentu.

Czego ustawa nie wyjaśnia

Irlandia nie ogłosiła dotąd zobowiązań wobec unijnej Rapid Deployment Capacity, liczących 5 000 żołnierzy sił szybkiego reagowania działających od maja 2025 r. Nowe przepisy wymagają, by misje były zgodne z „zasadami Karty Narodów Zjednoczonych”, ale nie tworzą mechanizmu oceny, czy konkretna operacja UE bez mandatu ONZ spełnia ten warunek. Między zasadą a procedurą zostaje więc przestrzeń wystarczająco szeroka, by uzasadnić niemal każdy kierunek działania.

Impuls nie pochodzi od wyborców. Wojna w Ukrainie zajmuje 1% wśród priorytetów Irlandczyków, daleko za mieszkalnictwem i kosztami życia. Rząd wkrótce uzyska prawną możliwość wysłania żołnierzy. Wciąż nie powiedział jasno dokąd, ani po co.