Irlandia: cięcie budżetu UE o 141 mld EUR

Irlandia zaproponowała, by UE wydała w latach 2028–2034 najwyżej 1 622 mld EUR w cenach z 2025 r. To około 141 mld EUR, czyli o 8% mniej, niż zażądała Komisja Europejska (projekt negocjacyjny Rady, CAP Reform). Projekt chroni finansowanie rolnictwa i regionów, a głębsze cięcia przewiduje w badaniach, bezpieczeństwie i wydatkach poza UE. Przywódcy zajmą się nim na szczycie 15–16 października, który rozpoczyna się dziś (prezydencja irlandzka).

Projekt przygotowała Irlandia jako państwo sprawujące obecnie prezydencję w Radzie UE, gdzie negocjują rządy krajowe. Prezydencja może przedstawić liczby, ale decyzję podejmują rządy. Różne media podają różne sumy, bo część uwzględnia prognozowaną inflację. Po takim przeliczeniu irlandzki limit wynosi około 1 826 mld EUR (Brussels Signal).

Rolnictwo zyskuje, bezpieczeństwo i badania tracą

Wszystkie główne działy budżetu są mniejsze niż w planie Komisji, ale skala cięć jest różna. Pula na rolnictwo i uboższe regiony zmniejsza się o 3,4%, środki na konkurencyjność i bezpieczeństwo o 12,8%, a największe cięcia obejmują wydatki poza UE (Euronews). Na poziomie programów wsparcie dochodów rolników utrzymano na poziomie około 261 mld EUR, podczas gdy budżet Horizon Europe, unijnego programu badań naukowych, spada ze 154,882 mld do 140 mld EUR (tabela Rady).

Taki podział odpowiada postulatom 17 przywódców, którzy w liście z 2 października zażądali ochrony środków dla rolnictwa i polityki spójności, czyli transferów dla uboższych regionów. Na czele tej inicjatywy stanęli premier Włoch Giorgia Meloni i prezydent Rumunii Nicușor Dan (Politico). Od tamtej pory sprzeciw wobec cięć się rozszerzył, o czym pisaliśmy w tym tygodniu (To Brief).

Dwa postulaty Niemiec trudno pogodzić

Niemcy chcą zmniejszenia całego budżetu. 10 października kanclerz Friedrich Merz oświadczył, że skala propozycji nie daje podstaw do porozumienia; Niemcy i pięć innych rządów domagają się cięć rzędu kilkuset miliardów euro (rząd Niemiec, wspólne stanowisko sześciu rządów).

Merz chce też, by pierwszeństwo otrzymały bezpieczeństwo i konkurencyjność. To właśnie te dziedziny Irlandia ograniczyła najmocniej, oszczędzając na rolnictwie. Połączenie mniejszego budżetu z większymi wydatkami na bezpieczeństwo wymagałoby ponownego otwarcia sporu o fundusze dla rolnictwa i regionów, których obronę zorganizowało 17 rządów.

Finlandia pokazuje podobne napięcie. Premier Petteri Orpo chce mniejszego budżetu, a zarazem sprzeciwia się cięciom w obronności i badaniach (rząd Finlandii).

Parlament Europejski opowiada się za większymi wydatkami; jego zgoda jest konieczna. Limit obejmuje już 149,296 mld EUR na spłatę unijnego zadłużenia zaciągniętego na odbudowę po pandemii, które nie finansuje żadnych nowych projektów (projekt negocjacyjny Rady). Główni negocjatorzy Parlamentu argumentują, że po uwzględnieniu tej spłaty i inflacji nowy plan pozwala sfinansować mniej niż obecny budżet (Parlament Europejski).

Każda stolica ma prawo weta

Każdy z 27 rządów musi zatwierdzić budżet, a europosłowie mogą go odrzucić, lecz nie zmienić jego treści. Nowe źródła dochodów UE wymagają jednomyślności oraz ratyfikacji w każdym państwie członkowskim (art. 312, art. 311).

Sposób finansowania budżetu rozstrzyga też, kto za niego płaci. Projekt Irlandii zachowuje pięć proponowanych danin unijnych, m.in. od tytoniu i importu towarów wysokoemisyjnych, które miałyby przynosić około 55 mld EUR rocznie (prezydencja irlandzka). Nowe dochody ograniczałyby potrzebę finansowania budżetu z wpłat krajowych. Minister ds. europejskich Francji Benjamin Haddad zapowiedział, że Paryż nie poprze budżetu bez znaczącego pakietu nowych dochodów (BFMTV). Rzecznik rządu w Berlinie stwierdził w sierpniu, że cięcia będą potrzebne niezależnie od tego, jak rozstrzygnie się kwestia dochodów (konferencja prasowa rządu Niemiec).

Projekt przewiduje też rezerwę do 88,869 mld EUR na przystąpienie Ukrainy do UE i jej odbudowę. Środki te nie wchodzą do zwykłych limitów wydatków, a ich przeznaczenie w projekcie pozostaje nierozstrzygnięte (projekt negocjacyjny Rady). Osobna sprawa pokazuje, jak prawo weta przenosi się na inne decyzje. 14 października premier Słowacji Robert Fico zapowiedział, że jego kraj będzie zabiegać o wyłączenie go z każdej kolejnej pożyczki UE dla Kijowa. Sprzeciwił się też uzależnianiu poparcia dla słowackich postulatów budżetowych od udziału w tej pożyczce (TASR). Nie ustalono jeszcze ani jej kwoty, ani formy prawnej, więc formalnie nic nie łączy pożyczki z budżetem. Fico i tak używa tej sprawy jako karty przetargowej.

Irlandia i António Costa, który przewodniczy szczytom przywódców, chcą zawrzeć porozumienie polityczne do końca 2026 r. (prezydencja irlandzka). Irlandzki projekt pokazuje, jak wyglądałby mniejszy budżet chroniący rolnictwo i regiony: ciężar cięć poniosłyby bezpieczeństwo i badania. Niemcy chcą jeszcze mniejszego budżetu i ochrony wydatków na bezpieczeństwo, ale publicznie nie wskazały, gdzie należałoby szukać dalszych oszczędności. Przy irlandzkich limitach tych dwóch postulatów nie da się pogodzić, jeśli Berlin nie zgodzi się sięgnąć po środki dla rolnictwa i regionów.