Irlandzka propozycja €141bn tnie wydatki na bezpieczeństwo

Negocjacje budżetu UE na lata 2028–2034 ujawniły spór o to, kto zapłaci za nowe unijne priorytety. Irlandzki projekt zmniejsza plan Komisji Europejskiej o 141,045 mld EUR, czyli około 8% (Council negotiating box). Przywódcy państw po raz pierwszy omawiali go 15 października, ale zakończyli spotkanie bez porozumienia (Euronews). Rządy domagające się mniejszego budżetu chcą zarazem zwiększyć wydatki na bezpieczeństwo. Duża grupa pozostałych broni tych pozycji, które trzeba by ograniczyć, by znaleźć na nie pieniądze.

Irlandia sprawuje prezydencję w Radzie UE, czyli przez sześć miesięcy przewodniczy spotkaniom ministrów państw członkowskich. 10 października przedstawiła „negotiating box”, dokument z proponowanymi sumami i podziałem środków, który sam niczego nie przesądza. Zakłada on 1 622,011 mld EUR w zobowiązaniach budżetowych na siedem lat, w cenach z 2025 r., wobec 1 763,056 mld EUR zaproponowanych przez Komisję (Council negotiating box).

Dokumentu nie odrzucono w głosowaniu. Przywódcy uznali jednak, że nie przybliży ich do porozumienia, i poprosili António Costę, przewodniczącego Rady Europejskiej, czyli szczytu przywódców państw UE, by zabiegał o „porozumienie w odpowiednim czasie” (Euronews).

Płatnicy chcą mniejszego budżetu, ale nie cięć w bezpieczeństwie

Sześć państw wpłacających najwięcej do unijnego budżetu, w tym Niemcy, Holandia i Szwecja, zażądało od Irlandii 28 września cięć sięgających kilkuset miliardów euro (RTÉ). Na szczycie kanclerz Friedrich Merz uznał irlandzką propozycję za krok w dobrym kierunku, ale daleki od niemieckich oczekiwań (German government). Premier Szwecji Ulf Kristersson zapowiedział, że jego kraj odrzuci projekt, bo budżet wciąż jest zbyt duży (Reuters).

Ten sam obóz chce jednak, by Bruksela więcej wydawała na bezpieczeństwo. Premier Holandii Rob Jetten powiedział w parlamencie, że irlandzkie cięcia uderzają w konkurencyjność, innowacje i obronność, czyli obszary, które UE powinna wzmacniać (Tweede Kamer).

Rozkład cięć potwierdza tę diagnozę. Irlandzki projekt oszczędza na rolnictwie i funduszach dla biedniejszych regionów, a mocniej ogranicza pieniądze na przemysł, obronność i politykę zagraniczną. Pozycja obejmująca rolnictwo i fundusze regionalne traci 3,4%, podczas gdy konkurencyjność i bezpieczeństwo 12,8%, a działania zewnętrzne 17,4% (Council negotiating box).

Parlament Europejski, którego zgoda jest konieczna do przyjęcia budżetu, krytykuje projekt z przeciwnej strony. Czterech głównych negocjatorów PE oceniło, że cięcie o 8% osłabi zdolność UE do inwestowania w obronność i wspierania partnerów za granicą (European Parliament). Dla państw położonych na wschodniej flance konsekwencje są konkretne. Prezydent Litwy Gitanas Nausėda sprzeciwił się cięciom w finansowaniu mobilności wojskowej, czyli dróg i kolei, które pozwalają przemieszczać wojska (15min).

Obrońcy pieniędzy na rolnictwo i regiony

Włochy i Rumunia skupiły 17 państw w grupie „Przyjaciół Spójności”, nazwanej tak od unijnych funduszy dla biedniejszych regionów (Italian government). Grupa chce utrzymać zarówno wysokość tych środków, jak i zasady ich wydawania. Domaga się też zniesienia rabatów, które obniżają składki części zamożniejszych państw. To stawia ją w bezpośrednim sporze z częścią największych płatników.

Irlandia zachowała nominalne kwoty przypisane poszczególnym państwom, ale połączyła fundusze w jeden krajowy plan dla każdego z nich (Council negotiating box). Większą kontrolę nad pieniędzmi zyskałyby w ten sposób rządy krajowe. Regiony, które od lat współpracują bezpośrednio z Brukselą, obawiają się utraty wpływu. Dlatego grupa spójności broni nie tylko wysokości funduszy, lecz także zasad ich wydawania (Italian government).

Każda stolica ma weto, ale nie grozi przerwa w finansowaniu

Przyjęcie siedmioletnich ram budżetowych wymaga jednomyślności rządów państw członkowskich, więc każde z nich może zablokować porozumienie. Potrzebna jest też zgoda Parlamentu Europejskiego (EUR-Lex). Oba obozy mogą więc wstrzymać negocjacje. Kalendarz nie wywiera dużej presji: jeśli do 1 stycznia 2028 r. nowe ramy nie zostaną przyjęte, traktat przedłuża limity wydatków z ostatniego roku obecnego budżetu (EUR-Lex).

Projekt Irlandii w obecnym kształcie nie pogodzi żądań mniejszego budżetu i większych wydatków na bezpieczeństwo, bo największe oszczędności przyniosły cięcia właśnie w tej dziedzinie. Porozumienie wymaga ustępstw: płatnicy mogą zgodzić się na wyższy budżet, państwa skupione wokół polityki spójności na głębsze cięcia w funduszach dla rolnictwa i regionów albo oba obozy mogą ustąpić częściowo. Costa może przygotować kompromis, ale nie narzuci go rządom, z których każde ma prawo weta. Merz, Jetten i Kristersson powinni wskazać, jaki budżet zaakceptują w zamian za postulowane zwiększenie wydatków na bezpieczeństwo. Przyjaciele Spójności powinni zaś odpowiedzieć, czy zgodzą się przesunąć choć część swoich środków.