Irlandzka glinka płynie do Rosji

Od kwietnia 2024 r. do marca 2025 r. rafineria Aughinish w hrabstwie Limerick wysłała do hut należących do Rusalu, rosyjskiego koncernu aluminiowego, około 540 000 ton tlenku glinu. Wartość dostaw wyniosła mniej więcej 308 mln dolarów — wynika z danych celnych zebranych przez organizacje społeczne skupione w koalicji Razom We Stand (Euromaidan Press). Każda z tych dostaw była legalna.

I właśnie w tym tkwi problem. UE stopniowo ogranicza import rosyjskiego aluminium do Europy, ale nie zakazała eksportu tlenku glinu w przeciwnym kierunku (Rada UE). Tlenek glinu to biały proszek powstający po przerobie boksytu; dopiero z niego w hutach wytapia się aluminium (International Aluminium Institute). W praktyce Europa ogranicza więc napływ części rosyjskiego metalu, a jednocześnie pozwala wysyłać surowiec potrzebny do jego produkcji.

Od lokalnego pracodawcy do rosyjskiego łańcucha dostaw

Aughinish jest największą rafinerią tlenku glinu w Europie. Zakład leży przy ujściu rzeki Shannon i zatrudnia bezpośrednio około 470 osób, a z jego działalnością związanych jest jeszcze mniej więcej 500 miejsc pracy u podwykonawców (Irish Times). Dla okolicznych miejscowości to przemysłowy filar w regionie, który nie ma wielu podobnych alternatyw.

Po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę kierunek sprzedaży zakładu nie oddalił się jednak od Moskwy, lecz przesunął się w jej stronę. Udział Rosji w produkcji Aughinish wzrósł z 23% w 2020 r. do 68% w 2024 r. (Euromaidan Press). Rafineria stała się ważniejszym elementem łańcucha produkcyjnego Rusalu dokładnie wtedy, gdy UE próbowała wypychać rosyjskie aluminium z europejskiego rynku. CEPA, waszyngtoński ośrodek analityczny, opisał tę sytuację jako blokowanie gotowego produktu przy równoczesnym zasilaniu fabryki (CEPA).

Sprawę komplikuje struktura własnościowa. Szwedzkie organy podatkowe zamroziły środki w Kubal, hucie powiązanej z Rusalem, po uznaniu, że objęty sankcjami rosyjski miliarder Oleg Deripaska nadal kontroluje nadrzędną sieć spółek mimo deklarowanej restrukturyzacji (Irish Times, GP). Nie przesądza to, że irlandzki eksport narusza prawo. Podważa jednak wygodną tezę, że europejskie aktywa Rusalu działają niezależnie od osób objętych sankcjami.

Kto zapłaci za domknięcie luki

Rząd Irlandii ma realny dylemat. Premier Simon Harris przekonuje, że sprawy nie da się sprowadzić do prostego wyboru między sankcjami a zamknięciem zakładu. Według RTÉ dochodzenie prowadzone przez Departament Przedsiębiorczości zbliża się do końca, a jego ustalenia mają trafić do Komisji Europejskiej (RTÉ). Dublin miał też rozmawiać o unijnym finansowaniu, które pozwoliłoby utrzymać Aughinish, gdyby model oparty na eksporcie do Rosji przestał być możliwy (AlCircle).

Presja ze strony innych stolic nie jest symboliczna. Estonia zabiegała o zakaz eksportu tlenku glinu w rozmowach o kolejnych pakietach sankcji (Euronews). European Aluminium, organizacja branżowa, ostrzega, że rosyjski metal nadal trafia do UE przez państwa trzecie z rabatem sięgającym około 11%, co uderza w europejskich producentów (AlCircle). Zamknięcie luki dotyczącej tlenku glinu nadałoby sankcjom większą spójność. Mogłoby jednak podnieść koszty firm przemysłowych, które dziś korzystają z tańszych dostaw powiązanych z Rosją.

Zakaz nie zatrzymałby też automatycznie rosyjskich hut. Rusal mógłby szukać tlenku glinu poza UE albo korzystać z pośredników i zmienionych tras handlowych. Ten sam mechanizm obchodzenia ograniczeń od dawna osłabia europejskie sankcje na ropę i produkty rafineryjne.

Sprzeczność, którą niesie Irlandia

Irlandzkie dochodzenie nadal nie zostało opublikowane. Rząd nie przedstawił też oficjalnego rozbicia eksportu. To, czy zakaz sprzedaży tlenku glinu znajdzie się w przyszłym pakiecie sankcyjnym, zależy od jednomyślności wszystkich 27 państw członkowskich (Rada UE). Irlandia ma w tym głos jak każdy inny kraj.

Dublin wchodzi w prezydencję w Radzie UE z widoczną sprzecznością. Prawie tysiąc miejsc pracy w Limerick zależy od zakładu, którego największym odbiorcą jest producent aluminium z państwa objętego sankcjami. Stopniowe ograniczenia eksportowe mogłyby chronić zatrudnienie, a zarazem zatrzymać nowe kontrakty kierowane do Rosji. Decyzja sprowadza się do tego, czy Irlandia sama uporządkuje ten problem, czy poczeka, aż wymusi to Bruksela.