Włochy kończą 40-letni zakaz atomu

Włoska Izba Deputowanych 4 czerwca zagłosowała za odwróceniem czterdziestoletniego zakazu energetyki jądrowej. Wynik 155 do 86 oznacza polityczne zamknięcie epoki rozpoczętej referendami z 1987 i 2011 r., po których atom stał się we Włoszech tematem niemal nietykalnym. Rząd Giorgii Meloni chce, by małe reaktory modułowe, czyli SMR-y, kompaktowe elektrownie projektowane z myślą o seryjnym montażu, zaczęły działać do 2034 r. Problem w tym, że taka technologia nie produkuje dziś komercyjnie prądu nigdzie na Zachodzie, a Francja już wykorzystuje własną flotę jądrową do przyciągania inwestycji energochłonnych, których Włochy także potrzebują.

Dwanaście miesięcy przed prawdziwymi decyzjami

Przyjęty przez izbę niższą akt to legge delega, czyli ustawa ramowa upoważniająca rząd do przygotowania szczegółowych przepisów wykonawczych w ciągu 12 miesięcy (Camera dei Deputati). Nie wybrano jeszcze technologii reaktora. Nie wskazano lokalizacji. Włochy zlikwidowały swój organ nadzoru jądrowego w latach 90. i dotąd go nie odbudowały. Ustawa musi jeszcze przejść przez Senat przed letnią przerwą parlamentarną.

Motywacja cenowa jest łatwa do zrozumienia. Energia elektryczna we Włoszech kosztuje ponad 105 EUR/MWh, niemal dwa razy więcej niż około 60 EUR/MWh we Francji, która korzysta z 56 działających reaktorów (Élysée, Editoriale Domani). Sam rząd Meloni przyznaje, że Włochy są „całkowicie poza rynkiem pod względem cen energii”. Ta różnica uderza w koszty fabryk, rachunki gospodarstw domowych i zdolność kraju do przyciągania centrów danych, które potrzebują ogromnych ilości taniego, stabilnego prądu.

SMR-y mają rozwiązać wszystkie te problemy. Tyle że żaden kraj zachodni nie wytwarza dziś z nich komercyjnej energii elektrycznej. Najbardziej zaawansowany projekt na Zachodzie, elektrownia NuScale w Stanach Zjednoczonych, został anulowany w 2023 r., gdy koszty niemal się podwoiły. Duże europejskie budowy reaktorów we Francji i Wielkiej Brytanii regularnie kończyły się miliardowymi przekroczeniami budżetu i opóźnieniami liczonymi w dekadzie. Energetyka jądrowa w złożonym otoczeniu regulacyjnym zwykle kosztuje więcej i trwa dłużej, niż zakładają harmonogramy. Włochy stawiają więc przeciwko dotychczasowemu doświadczeniu.

Francja zamienia reaktory na inwestycje w AI

Różnica między krajami powstaje teraz, nie w 2034 r. Podczas szczytu Choose France 2026 SoftBank zadeklarował 45 mld EUR na centra danych dla sztucznej inteligencji w północnej Francji. Mają być zasilane tanią energią jądrową dostępną przez całą dobę.

Za infrastrukturą idą kompetencje. Newcleo, startup jądrowy założony przez włoskiego fizyka Stefana Buono, przeniósł się z Włoch do Francji, gdzie uzyskał wsparcie w ramach France 2030, programu inwestycji przemysłowych państwa. Włochy eksportują więc własną wiedzę jądrową do konkurenta, który ma już reaktory.

Ocena World Nuclear Report jest dla Rzymu niewygodna: włoskie plany atomowe pozostaną „bez znaczenia” dla europejskich przepływów energii co najmniej do połowy lat 40.

Finansowy zakład

Włoski problem kosztów energii jest realny. Tamtejsze fabryki płacą za prąd prawie dwa razy więcej niż francuscy konkurenci. Zmniejszenie zależności od importowanego gazu ma ekonomiczny sens.

Spór dotyczy narzędzia. Nowa energetyka jądrowa zwykle kosztuje kilka razy więcej za megawatogodzinę niż nowe moce słoneczne lub wiatrowe. Dla kraju z jednym z najwyższych poziomów długu publicznego w Europie finansowanie niesprawdzonej technologii na dużą skalę oznacza zakład finansowy wpisany w strategię energetyczną.

Głosowanie z 4 czerwca grzebie polityczne skutki referendów z 1987 i 2011 r. To ważna zmiana. Gospodarczo przez co najmniej dekadę nie zmienia jednak nic. Inwestycje, których Włochy potrzebują, czyli infrastruktura AI, zaawansowana produkcja i elektryfikacja przemysłu, są lokowane już teraz w państwach, które mają energię zdolną je obsłużyć. Włochy zagłosowały za chęcią powrotu do atomu. Budowa wymaga 15 lat prac inżynieryjnych, regulacji i wydatków, których żadne głosowanie parlamentarne nie skróci.