Włochy przedłużają kontrole bez dowodów z Ceuty

W strefie Schengen kontrole na granicach wewnętrznych są wyjątkiem. Mimo to Włochy będą sprawdzać osoby przylatujące i przypływające z Hiszpanii do 15 października. Minister spraw wewnętrznych Matteo Piantedosi przedłużył ten środek 30 września (ANSA, Euronews). To już trzecie przedłużenie kontroli, które Rzym wprowadził w sierpniu (RTVE). Władze uzasadniają je kryzysem migracyjnym w Ceucie, hiszpańskiej enklawie na północnoafrykańskim wybrzeżu, ale opublikowane wyniki nie wskazują, by choć jedna z osób, którym odmówiono wjazdu, przybyła stamtąd.

Kontrole w obu kierunkach

Kontrole odbywają się po przylocie lub przybiciu do włoskiego portu. Żadnej trasy nie zamknięto. Na początku sierpnia Sky TG24 podało, że włoska straż graniczna skupia się na obywatelach państw spoza UE (Sky TG24). Rzym nie ujawnił danych o czasie oczekiwania ani utrudnieniach w podróży.

Hiszpania i Włochy należą do strefy Schengen, unijnego obszaru bez rutynowych kontroli paszportowych na granicach wewnętrznych. Kodeks graniczny Schengen pozwala tymczasowo je przywrócić w razie poważnego zagrożenia. Rząd musi jednak wykazać, że kontrole są konieczne i proporcjonalne, a łagodniejsze środki nie wystarczą (EUR-Lex).

Madryt odpowiedział własnymi kontrolami podróżnych przybywających z Włoch; mają one obowiązywać do 8 października (Euronews). Hiszpański minister spraw zagranicznych José Manuel Albares nazwał włoskie przedłużenie z połowy września „absurdalnym środkiem”, a jego włoski odpowiednik Antonio Tajani uznał reakcję Madrytu za niepotrzebnie agresywną (EFE). Teraz podróżni napotykają kontrole w obu kierunkach.

Co wykazał Rzym

Piantedosi argumentuje, że problemy w Ceucie trwają, więc ostrożność jest uzasadniona. Nie jest to argument pozbawiony podstaw: gdy nagle na zewnętrznej granicy UE pojawia się wiele osób, część może próbować przedostać się do innych państw. Sąsiedzi mają więc powód, by monitorować sytuację.

Monitorowanie to jedno, ustalenie, skąd przybyli podróżni, to drugie. Do końca sierpnia sprawdzenie list pasażerów obejmujących blisko 500 tys. osób doprowadziło do 31 odmów wjazdu. Urzędnicy przyznali, że nie potrafią ustalić, czy którakolwiek z tych osób przybyła z Ceuty (ANSA). Późniejszych danych nie opublikowano.

Hiszpania odrzuca założenie, że migranci przemieszczają się z Ceuty dalej na północ. 17 września minister spraw wewnętrznych Fernando Grande-Marlaska powiedział Komisji Europejskiej, że żaden migrant nie przedostał się z Ceuty na kontynentalne terytorium Hiszpanii (La Moncloa). Hiszpańskie źródła dyplomatyczne dodały, że Madryt poinformuje Brukselę, iż migranci nie przemieszczali się dalej do innych państw członkowskich (EFE via ABC Color).

To twierdzenia rządu, a nie dane poddane audytowi. Mimo to żadne z informacji opublikowanych przez Rzym im nie przeczą.

Co Rzym musiałby udowodnić

Nowelizacja kodeksu z 2024 r. wymienia nagły i masowy, nieuprawniony przepływ obywateli państw spoza UE między państwami członkowskimi jako jedno z możliwych poważnych zagrożeń (EUR-Lex). Migranci przybyli do Ceuty z Maroka. Przekroczyli więc zewnętrzną granicę UE, a nie granicę między dwoma państwami członkowskimi.

Z publicznie dostępnych informacji nie wynika, na jakiej podstawie Włochy przedłużyły kontrole tym razem. Jeśli Rzym powołuje się właśnie na możliwość nieuprawnionego przepływu między państwami, musi wykazać, że migranci przemieszczają się dalej z Hiszpanii. Publicznie dostępne dowody tego nie pokazują.

KE nie może zawetować decyzji państwa o przedłużeniu kontroli. Może ją ocenić i wydać opinię, a w ostateczności wszcząć postępowanie w sprawie naruszenia prawa UE, które może doprowadzić do skierowania sprawy przeciwko rządowi do TSUE. Dopóki KE nie podejmie działań, zasadnicza część oceny pozostaje po stronie Rzymu.

Włochy wykazały, że kontrole prowadzą do odmów wjazdu. Jedyne opublikowane zestawienie nie łączy jednak z Ceutą żadnej z 31 osób, a więc nie pokazuje, by kontrole wykryły przepływ, który ma je uzasadniać. Jeśli Piantedosi przedłuży je ponownie po upływie obecnego terminu, powinien przedstawić KE i podróżnym z Hiszpanii dane o trasach, których zabrakło w sierpniowym zestawieniu.