Włochy badają wyciek akt NATO

Najlepiej zabezpieczony sejf nie musi mieć wyważonych drzwi, żeby przestał być bezpieczny. Czasem wystarczy jedno przejęte uprawnienie, skopiowany plik albo człowiek, któremu system ufał zbyt długo. Dlatego włoskie śledztwo w sprawie domniemanej kradzieży tożsamości, wrażliwych dokumentów i materiałów dotyczących projektów NATO oferowanych na sprzedaż ma znaczenie szersze niż jedna sprawa karna. Europa przyspiesza wspólne programy obronne, ale wiele dokumentów nadal leży w krajowych ministerstwach, u wykonawców i podwykonawców.

Z dostępnych publicznie informacji nie wynika, że doszło do włamania do systemów NATO. Opis n-tv mówi o zatrzymaniu byłej osoby związanej z włoskim wywiadem oraz o podejrzeniu nieuprawnionego dostępu do tajnych informacji powiązanych z wojskiem. To pozwala postawić ostrożniejszą tezę: wspólne projekty obronne są tak bezpieczne, jak bezpieczne są krajowe procedury i firmy dopuszczone do pracy z dokumentacją.

Gdzie naprawdę leżą dokumenty

Określenie „materiały dotyczące projektów NATO” brzmi jednoznacznie, ale takie nie jest. Może chodzić o informacje niejawne NATO, włoskie dokumenty tajne związane z programem sojuszniczym, pliki firmowe mające wartość w przetargu albo dokumenty, w których NATO jedynie się pojawia. Każda z tych kategorii oznacza inny rodzaj szkody i inne konsekwencje prawne.

Kluczowy jest więc łańcuch kontroli: kto przechowywał plik, kto mógł go otworzyć, kto go przeniósł i kto zauważył naruszenie. Włoska prokuratura zdecyduje, jakie zarzuty da się postawić. Służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo państwa sprawdzą, czy zawiodły poświadczenia bezpieczeństwa albo zasady obchodzenia się z informacjami niejawnymi. Firmy zbrojeniowe będą musiały wykazać, czy dostęp do materiałów wrażliwych był realnie kontrolowany. Jeżeli w sprawie pojawiły się informacje pochodzące z NATO, zasady bezpieczeństwa Sojuszu opierają się na tym, że państwa członkowskie chronią je we własnych systemach krajowych.

Dla suwerennych rządów taka konstrukcja jest logiczna. Ma jednak słabe punkty. Przepis z Brukseli nie sprawdzi logów dostępu w Rzymie. Klauzula w umowie zakupowej nie powstrzyma zaufanego pracownika przed skopiowaniem pliku. Unijna dyrektywa o zamówieniach w dziedzinie obronności pozwala zamawiającym wymagać zabezpieczeń przy wrażliwych kontraktach wojskowych, ale faktyczny test odbywa się w ministerstwach, u wykonawców i dalej w łańcuchu podwykonawców.

Szybsze zakupy, te same luki bezpieczeństwa

UE dokłada do tego systemu coraz większą skalę. Agenda obronna Komisji zakłada rozbudowę zdolności przemysłowych i wspólne zakupy. W tym samym kierunku idą rozporządzenie EDIRPA oraz projekt EDIP: więcej transgranicznych zamówień i produkcji obronnej.

Nie powstaje jednak centralna unijna służba kontrwywiadowcza. To istotne, bo tempo zwiększa ekspozycję na ryzyko. Więcej wspólnych projektów oznacza więcej osób z dostępem, więcej firm przetwarzających wrażliwe wymagania techniczne i więcej partnerów zależnych od cudzych standardów bezpieczeństwa.

Koszt błędu nie jest abstrakcyjny. Wykonawcy mogą stracić dostęp do programów. Rządy mogą mierzyć się z opóźnieniami, gdy śledczy sprawdzają, co zostało ujawnione. Partnerzy mogą ostrożniej dzielić się wymaganiami technicznymi, danymi personelu albo informacjami o dostawcach. Na rynku obronnym opartym na zaufaniu wyciek potrafi spowolnić prace jeszcze zanim ktokolwiek wykaże szkodę operacyjną.

Przykład wspólnego przedsięwzięcia Rheinmetalla i Leonardo pokazuje skalę możliwej ekspozycji przemysłowej, choć nie dowodzi żadnego związku z włoską sprawą. Rheinmetall i Leonardo opisują współpracę przy pojazdach bojowych jako europejski projekt przemysłowy. Gdyby chronione włoskie materiały ujawniały dostawców, wymagania albo założenia interoperacyjności, partnerzy mieliby powód do niepokoju. Publiczne dowody nie pokazują, że do tego doszło.

Niemiecki obraz zagrożeń tłumaczy, dlaczego sprawa będzie czytana także poza Włochami. Tamtejsze władze już traktują rosyjskie szpiegostwo i kradzież danych jako ryzyko dla sektorów strategicznych. Minister spraw wewnętrznych Nadrenii Północnej-Westfalii Herbert Reul ostrzegał w „Zeit” przed zagrożeniami dla energetyki, obronności i logistyki, a „Kölner Stadt-Anzeiger” pisał o obawach dotyczących firm zbrojeniowych, tras transportowych i kadry kierowniczej. W takim kontekście włoska sprawa jest dla Berlina zrozumiałym sygnałem ostrzegawczym, nawet jeśli nie wskazuje na uderzenie w niemieckie firmy.

Belgia ma tu znaczenie głównie jako miejsce działania Sojuszu, nie jako organ prowadzący śledztwo. Archiwa NATO wskazują Brukselę jako siedzibę kwatery głównej, a belgijski Krajowy Organ Bezpieczeństwa odpowiada za funkcje związane z informacjami niejawnymi i poświadczeniami w systemie krajowym, zgodnie z informacjami ministerstwa spraw zagranicznych. Jeżeli informacje sojusznicze rzeczywiście wydostały się poza kontrolowany obieg, najważniejsze europejskie pytanie brzmi: jak szybko powiadomiono partnerów.

Ta sprawa nie dowiodła kompromitacji NATO. Pokazała natomiast, że europejska rozbudowa obronności opiera się na systemach kontroli dokumentów, które pozostają krajowe, nierówne i częściowo niewidoczne dla partnerów. Włoskie władze powinny możliwie jasno, w granicach prawa, wyjaśnić, czym były te pliki i dokąd trafiły. NATO oraz rządy państw partnerskich powinny zaś wykazać, że sprawdziły skalę szkód, jeśli w grę wchodziły chronione informacje Sojuszu.