Włochy zapłacą 30 mld EUR więcej odsetek

Włochy spodziewają się, że w 2029 r. zapłacą 117,2 mld EUR odsetek od długu publicznego, wobec 87,2 mld EUR w 2025 r. To wzrost o 30 mld EUR, wynika z relacji Il Fatto Quotidiano o planie finansowym, który rząd przesłał parlamentowi 2 października (Il Fatto Quotidiano). Są to prognozy podane przez gazetę; nie sprawdziliśmy ich w oficjalnej tabeli, więc wartości po przecinku mogą się zmienić. Ważny jest kierunek zmian: wyznacza on granice przyszłorocznego budżetu, który musi teraz przygotować minister finansów Giancarlo Giorgetti.

Plan to ramowe, wieloletnie prognozy dochodów, wydatków i kosztów odsetkowych. O tym, na co faktycznie zostaną przeznaczone pieniądze, rozstrzygnie późniejsza ustawa budżetowa (AGI). Po zatwierdzeniu planu przez rząd Giorgetti przedstawił go jako ostrożną odpowiedź na trudniejsze warunki (To Brief).

Dlaczego koszt starego długu rośnie powoli, ale systematycznie

Koszt odsetek zależy bardziej od historii zadłużenia niż od bieżącej sytuacji na rynkach. Gdy inwestorzy żądają wyższej rentowności, czyli większego zwrotu za zakup obligacji, istniejące obligacje Włoch o stałym oprocentowaniu nadal przynoszą odsetki ustalone w chwili ich emisji.

Wyższe koszty pojawiają się dopiero wtedy, gdy skarb państwa zastępuje zapadające obligacje nowymi albo pożycza pieniądze na pokrycie nowego deficytu. Ten proces nazywa się refinansowaniem. Według włoskiego Urzędu Budżetowego Parlamentu, niezależnej instytucji kontrolującej finanse publiczne, na koniec 2025 r. średni pozostały termin zapadalności włoskiego długu wynosił 7,9 roku (UPB). Każdego roku część taniego, starego długu zastępują więc nowe obligacje, oprocentowane według aktualnych stawek.

Nowe stawki rosną w całej strefie euro; nie wynika to wyłącznie z obaw o Włochy. Punkt bazowy to jedna setna punktu procentowego. W szóstym Biuletynie Ekonomicznym z 2026 r. EBC, który ustala stopy procentowe dla strefy euro, przypisał około 37 z mniej więcej 45 punktów bazowych wzrostu rentowności dziesięcioletnich obligacji w strefie euro zmianie oczekiwań dotyczących własnych przyszłych stóp. Różnice między kosztami pożyczania poszczególnych państw pozostały przy tym zasadniczo stabilne (EBC). Włochy płacą zatem więcej, bo finansowanie podrożało dla wszystkich, a nie dlatego, że inwestorzy wybrali ten kraj jako szczególne ryzyko.

Dług maleje w relacji do PKB, rachunek rośnie

Prognozy przewidują, że włoski dług osiągnie szczyt na poziomie około 138,5% PKB w 2027 r., a następnie spadnie do około 136,6% w 2029 r. (Agenparl, Il Mattino). PKB to wartość dóbr i usług wytworzonych w gospodarce w ciągu roku. Jego relacja do długu maleje, ponieważ gospodarka rośnie szybciej niż zadłużenie, liczone w euro bez uwzględniania inflacji.

Niższy wskaźnik zadłużenia nie zmniejsza kwoty należnej obligatariuszom. Według prognoz odsetki wzrosną w tym samym okresie z 3,8% do 4,6% PKB (Il Fatto Quotidiano). Coraz większa część dochodu wytwarzanego w kraju trafi więc do pożyczkodawców, zamiast na emerytury, szpitale czy szkoły.

Co dołożyłoby dodatkowe zadłużenie

Niezależnie od planu rząd zwrócił się do parlamentu o zgodę na pożyczki przekraczające limit wydatków uzgodniony przez Włochy z UE w ramach unijnych reguł fiskalnych. Dodatkowe środki miałyby pokryć wydatki na energię i obronność w 2027 i 2028 r.; łącznie chodzi o około 29 mld EUR (AGI, Agenparl).

Opublikowana relacja nie wyjaśnia, czy prognoza odsetek uwzględnia już te pożyczki. Każdy nowy dług będzie oprocentowany według stawek obowiązujących w chwili emisji obligacji, a odsetki trzeba będzie płacić, dopóki papiery pozostaną w obrocie.

Nie wiadomo jeszcze, kto skorzysta z dodatkowych pieniędzy. Wytyczne Komisji Europejskiej kierują wyjątek dotyczący wydatków na energię raczej na renowację budynków i poprawę ich efektywności energetycznej niż na dopłaty do rachunków czy obniżki podatków paliwowych (Komisja Europejska). Jeśli Rzym pójdzie za tym wskazaniem, większą korzyść odniosą właściciele domów, których stać na remont, oraz firmy wykonujące prace, a mniejszą najemcy. To wniosek z wytycznych, nie ustalony podział pieniędzy.

Zgoda wymaga wysokiego progu. Artykuł 81 włoskiej konstytucji przewiduje, że w wyjątkowych okolicznościach zgodę na zadłużenie ponad plan muszą wyrazić bezwzględną większością obie izby parlamentu (Senat Włoch). Głosowanie ma się odbyć 13 października (Corriere della Sera).

Prognoza przewiduje, że do 2029 r. roczny rachunek odsetkowy Włoch będzie rósł, choć dług zmaleje w relacji do gospodarki. Oba trendy wynikają z harmonogramu refinansowania ustalonego wiele lat temu oraz ze stóp kształtowanych w całej strefie euro. Rzym nie kontroluje ani jednego, ani drugiego. Liczby trzeba jeszcze sprawdzić w oficjalnej tabeli, a przed głosowaniem parlament powinien dostać od ministerstwa finansów jasną odpowiedź: czy prognoza odsetek uwzględnia już zadłużenie, na które rząd prosi o zgodę?