Włochy chcą 29 mld euro luzu budżetowego

Rząd Włoch chce uzyskać zgodę na zaciągnięcie w latach 2027–2028 około 29 mld EUR długu ponad poziom dopuszczony w uzgodnionej ścieżce budżetowej. Pieniądze miałyby trafić na projekty energetyczne i obronne (Teleborsa, ANSA). Na razie nie wydano ani euro. Zgodę muszą wyrazić włoski parlament i unijni ministrowie finansów. Nawet po jej uzyskaniu Rzym będzie musiał pożyczyć całą kwotę i zapłacić odsetki.

2 października rząd zwrócił się o zgodę na dodatkowe wydatki odpowiadające 0,3% PKB na energię oraz kolejne 0,3% na obronność w każdym z tych lat — łącznie około 14 mld EUR rocznie (AGI). PKB, czyli produkt krajowy brutto, to wartość dóbr i usług wytworzonych w gospodarce w ciągu roku. Minister finansów Giancarlo Giorgetti początkowo rozważał dodatkowe zadłużenie na poziomie około 36 mld EUR (Teleborsa).

Całe ograniczenie dotyczy wydatków na obronność. Giorgetti zakładał wcześniej, że w 2028 r. dodatkowy margines zadłużenia na ten cel wyniesie 0,6% PKB. Obecny wniosek zmniejsza go o połowę, czyli o około 7 mld EUR (Primapagina News). Minister nazwał plan ostrożną odpowiedzią na złożoną sytuację gospodarczą i międzynarodową (AGI). Żaden opublikowany dokument nie wyjaśnia, czy o skali cięć przesądziła polityka koalicyjna, koszt długu czy stanowisko Brukseli. Decyzja wpisuje się w sierpniowy wybór Rzymu, by wnioskować o mniejszą część unijnych pożyczek obronnych, niż mógł otrzymać (To Brief).

Jak dodatkowy dług wpływa na zadłużenie

Dług Włoch mierzy się jako część PKB wyrażonego w bieżących cenach. Na tę relację wpływa więc tempo wzrostu gospodarki liczone w pieniądzu, razem z inflacją, a także koszty odsetek i roczny deficyt, czyli różnica między wydatkami a dochodami państwa. Prognozy rządu wskazują na niewielki wzrost realny, po odjęciu inflacji: 1% w 2026 r. i 0,8% w 2027 r. (La Repubblica, ANSA).

Przy tak powolnym wzroście nowy dług trudno będzie „przerosnąć” rozwojowi gospodarki. Doniesienia prasowe nieznacznie różnią się co do przewidywanego szczytu zadłużenia, a oficjalne tabele nie zostały jeszcze opublikowane. Według jednego z szacunków w 2027 r. dług sięgnie 138,4% PKB (Sky TG24).

Kto musi wyrazić zgodę

Włoska konstytucja wymaga bezwzględnej większości głosów w obu izbach parlamentu, by rząd mógł w wyjątkowych okolicznościach zaciągnąć dług ponad zwykłe limity (Senato). Osobną decyzję podejmuje Bruksela. Unijne przepisy pozwalają państwu czasowo wyjść poza uzgodnioną ścieżkę wydatków, ale dopiero po tym, jak ministrowie finansów UE zatwierdzą zalecenie Komisji Europejskiej (EUR-Lex).

Ta zgoda wpłynie na ocenę Włoch w unijnych procedurach. Kraj nadal podlega procedurze korygującej wobec państw, których deficyt przekracza 3% PKB: w 2025 r. włoski deficyt wyniósł 3,1% (Pagella Politica). W prezentacji Giorgettiego deficyt na 2027 r. oszacowano na 3,5% (Adnkronos).

Giorgetti przekonuje, że po odjęciu 0,6 pkt proc. wydatków na obronność i energię, na które Bruksela pozwoliłaby zaciągnąć dodatkowy dług, deficyt liczony według unijnych zasad spadłby poniżej 3% (La Repubblica). Zmieniłaby się wówczas ocena Włoch w unijnych regułach, ale nie stan ich finansów. Wykazywany deficyt pozostałby taki sam, a dług i odsetki nadal obciążałyby włoski skarb państwa.

Termomodernizacja, nie rachunki za tę zimę

Środki na energię będą objęte ścisłymi ograniczeniami. Wytyczne Komisji Europejskiej pozwalają przeznaczyć je na odporność i transformację energetyczną, na przykład modernizację budynków i poprawę ich efektywności. Wykluczają obniżki podatków od paliw, ceny urzędowe i bezpośrednie rekompensaty za rachunki za energię (Build Up).

Rząd nie wskazał jeszcze, kto otrzyma pieniądze. Zgodnie z wytycznymi na początku skorzystać mogą przede wszystkim ci, którzy są w stanie przeprowadzić modernizację: właściciele nieruchomości, zatrudnieni przez nich wykonawcy oraz firmy dysponujące środkami na inwestycje w sprzęt. Najemcy i gospodarstwa domowe, którym tej zimy trudno opłacić rachunki, potrzebowaliby osobnej pomocy finansowanej na zwykłych zasadach.

Ustawa budżetowa, która określi konkretne podatki i wydatki, ma zostać przedstawiona około 20 października (Corriere della Sera). Pokaże, jak Rzym podzieli dodatkowe środki na energię między domy, firmy i budynki publiczne.

Jeśli Bruksela wyrazi zgodę, Włochy zyskają możliwość wydania pieniędzy, a nie dodatkowe środki. Za ocieplenie budynków i nowy sprzęt zapłacą z pożyczonych euro; odsetki poniosą włoscy podatnicy. Z tej puli na energię nie da się obniżyć rachunków gospodarstw domowych tej zimy.