Włochy blokują niemieckie transfery azylowe

Matteo Salvini powiedział 22 sierpnia na wiecu Ligi, że Niemcy nie mają „żadnego prawa” odsyłać do Włoch „choćby jednego nielegalnego imigranta”, skoro statki niemieckich organizacji pozarządowych wysadzają ludzi na włoskim wybrzeżu (ANSA). To zdanie miało wywołać reakcję. Tyle że decyzja o przyjęciu albo odmowie transferów azylowych nie należy do resortu transportu Salviniego. Leży w rękach ministra spraw wewnętrznych Matteo Piantedosiego, którego urząd od połowy sierpnia po cichu odrzuca niemieckie wnioski o transfer (Il Messaggero). Salvini daje temu konfliktowi język. Piantedosi obsługuje blokadę.

To rozróżnienie jest istotne, bo pod politycznym spektaklem kryje się spór administracyjny o nowy unijny system azylowy, który zaczął działać zaledwie dwa miesiące wcześniej.

Które przepisy obowiązują

Spór Berlina z Rzymem obraca się wokół jednej daty: 12 czerwca 2026 r. Wtedy zaczęło być stosowane nowe unijne rozporządzenie o zarządzaniu azylem i migracją, zastępujące dawny system dubliński (EUR-Lex). W obu modelach zasadą pozostaje to, że za rozpatrzenie wniosku azylowego odpowiada zwykle państwo pierwszego wjazdu albo pierwszej rejestracji cudzoziemca.

Niemcy chcą odsyłać ludzi do Włoch już według nowych zasad. Włoskie MSW odpowiada, że osoby, które dotarły do UE przed 12 czerwca, podlegają starym regułom i nie można ponownie otwierać ich spraw jako nowych postępowań (Sky TG24). W połowie sierpnia Rzym formalnie odrzucił trzy planowane transfery z Niemiec. Jeden dotyczył 22-letniej Somalijki, która dotarła do Niemiec w marcu. Przed wyznaczonym terminem transferu znalazła schronienie w kościele w Norymberdze, więc sprawa upadła, zanim mogła sprawdzić nowe przepisy w praktyce (EU Perspectives).

Piantedosi przedstawia spór jako rozdmuchany. 21 sierpnia powiedział ANSA, że od 12 czerwca Włochy otrzymały około 50 wniosków, ale faktycznie przyjechały tylko trzy osoby, a całą debatę nazwał „jałową” (ANSA). Liczby są małe. Problemem dla Berlina i Komisji Europejskiej jest jednak to, że Rzym odmawia nawet przy tej skali.

Kto naciska, kto zwleka

Presja na Włochy nie jest już wyłącznie niemiecko-włoska. Austria przeprowadziła od wejścia paktu w życie cztery transfery do Włoch, wybierając przypadki uzgodnione i podróże pociągiem lub autobusem (ORF, Die Presse). Finlandia przygotowuje pojedyncze transfery, choć nie potwierdzono jeszcze ich wykonania (Helsingin Sanomat). Holandia twierdzi, że uruchomiła procedurę (Adnkronos).

Francja i Hiszpania zachowują ostrożność. Madryt, sam będący państwem pierwszego wjazdu, woli rozwiązywać takie sprawy przez instrumenty solidarnościowe paktu, czyli system, w którym państwa mogą przyjmować relokowane osoby albo wpłacać środki do wspólnego funduszu, zamiast prowadzić dwustronne odsyłki (Euronews). To ostrożność z wyraźnym interesem własnym: precedens nieograniczonych powrotów do państw pierwszego wjazdu łatwo może zostać użyty także przeciw Hiszpanii.

Pierwsza ocena Komisji Europejskiej, obejmująca okres od 12 czerwca do 7 lipca, pokazała, że osiem państw członkowskich złożyło wnioski dotyczące 12 transferów do Włoch. Włochy odrzuciły wszystkie. Komisja stwierdziła, że państwo przyjmujące nie może po prostu odmówić i powinno zaproponować alternatywną datę. Ta instrukcja miała zablokować odmowę przez przeciąganie sprawy, ale sama nie doprowadziła do ani jednego transferu (European Commission, 2EU Brussels).

Rzym może dziś odmówić; Bruksela może ukarać później

Niemcy mogą mieć rację prawną, ale instrumenty egzekwowania tej racji działają powoli. Komisja może wszcząć postępowanie naruszeniowe, czyli formalną procedurę zmuszania państwa do przestrzegania prawa UE. Niemcy teoretycznie mogłyby też pozwać Włochy przed TSUE, choć w sprawach migracyjnych państwa członkowskie tego nie robią, bo taki spór zatruwa relacje dwustronne na lata. Kary finansowe pojawiają się dopiero po wyroku i dalszej odmowie wykonania prawa (art. 258 TFUE). Żaden z tych mechanizmów nie przenosi człowieka przez granicę w następnym tygodniu.

Najważniejszym zasobem Włoch jest więc czas. Jeżeli transfer nie zostanie wykonany w ustawowym terminie, odpowiedzialność wraca do państwa wysyłającego, co TSUE potwierdził w wyroku Shiri z 2017 r. (TSUE, C-201/16). Odrzucić wniosek, zakwestionować kwalifikację sprawy, domagać się nowego terminu, powiązać współpracę z kwestią statków organizacji pozarządowych. Unijne prawo azylowe nie czyni Niemiec odpowiedzialnymi za wniosek tylko dlatego, że statek ratunkowy pływa pod niemiecką banderą (EUR-Lex AMMR). Argument Salviniego nie musi być jednak poprawny prawnie, żeby działał politycznie. Daje Rzymowi czas, podczas gdy państwa północy tracą kolejne terminy.

Cztery transfery przeprowadzone przez Austrię pokazują, że system może zadziałać. Pokazują też jego skalę: cztery osoby, autobusem, w dwa miesiące. Stary system dubliński wygenerował w samym 2025 r. 24 152 wnioski o transfer do Włoch, podczas gdy Niemcy wykonały tylko 5 377 transferów do wszystkich państw łącznie (Eurostat via Sky TG24). Rozjazd między dokumentami a faktycznym przemieszczaniem ludzi był chroniczną słabością Dublina. Na razie Włochy znalazły tę samą słabość w nowym pakcie: prawo potrafi przypisać odpowiedzialność szybciej, niż Bruksela potrafi wymusić jej wykonanie.