Groźba atomowa wokół Kaliningradu bez dowodów

Kaliningrad, rosyjska eksklawa między Polską a Litwą, znalazł się w centrum sporu o możliwą blokadę. Rosja ostrzegła NATO na piśmie, że jeśli sojusz spróbuje odciąć ten obwód, Moskwa może użyć wszelkich dostępnych środków, w tym broni jądrowej. NATO zaprzecza, by groziło Kaliningradowi, a jego sekretarz generalny nie widzi bezpośredniego zagrożenia dla terytorium sojuszu (Reuters). Moskwa nie przedstawiła publicznie dowodów na przygotowania do blokady, której się obawia.

Co zawiera nota

Ostrzeżenie znalazło się w nieformalnej nocie dyplomatycznej, którą widział Reuters. Według relacji agencji Moskwa uzależniła użycie broni jądrowej od próby odizolowania eksklawy i zasygnalizowała możliwość uderzenia na ośrodki decyzyjne w państwach sojuszu na początku konfliktu (The Moscow Times/Reuters). Przytoczone fragmenty nie wymieniają żadnej operacji, okrętów ani terminu.

O blokadzie rosyjskie ambasady mówiły osobno. Twierdziły, że mają informacje o przygotowaniach NATO do odcięcia Kaliningradu drogą powietrzną i morską, ale ich nie ujawniły (AP/Daily News). Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow powiedział, że rosyjskie dokumenty polityczne przewidują odpowiedź na każdą próbę blokady, a dyplomaci przypominają o tym europejskim „gorącogłowym” (TASS). To uzasadnienie groźby przedstawiane przez Moskwę, nie dowód na istnienie planu blokady.

Odpowiedź NATO

Rzeczniczka NATO Allison Hart potwierdziła, że sojusz otrzymał list i na niego odpowiedział (AP/Daily News). Reuters podał, że w odpowiedzi NATO określiło się jako sojusz obronny i zapewniło, że żadne z jego ćwiczeń nie zagrażało rosyjskiemu terytorium (The Moscow Times/Reuters). To stanowisko jednej ze stron sporu. W publicznych relacjach nie ma jednak informacji o decyzji w sprawie blokady.

30 września sekretarz generalny NATO Mark Rutte powiedział, że nie widzi bezpośredniego zagrożenia dla terytorium sojuszu. Jak dodał, tak samo oceniał sytuację trzy tygodnie, trzy miesiące i rok wcześniej (Reuters). Rutte odmówił ujawnienia rosyjskiego tekstu (NATO). Wymiana listów pozostaje więc niejawna.

Co skłoniło Moskwę do wysłania noty? Podejrzenia samego NATO prowadzą do rutynowych ćwiczeń. „Die Zeit”, powołując się na niemiecką agencję DPA, podał 29 września, że sojusz uważa notę za odpowiedź na ćwiczenia lotnicze przeprowadzone w połowie sierpnia (Die Zeit/DPA).

Według anonimowych źródeł wojskowych, na które powołała się agencja, ćwiczenia pokazały, że w razie rosyjskiego ataku na terytorium sojuszu NATO mogłoby przejąć kontrolę nad Kaliningradem. To scenariusz na czas wojny, ćwiczony w czasie pokoju w ramach planowania obronnego. Moskwa mogła odczytać te same manewry jako próbę przygotowania do odizolowania eksklawy, o którym mowa w nocie.

Dlaczego liczy się jedno niejasne słowo

Warunkiem wskazanym w nocie jest „odizolowanie” Kaliningradu, ale Moskwa nie określiła, jakie działania uznałaby za próbę izolacji. Na tym polega praktyczny problem: ćwiczenia o scenariuszu wojennym, takie jak sierpniowe, rosyjskie ambasady mogą przedstawiać jako przygotowania do blokady. Właśnie tak zinterpretowały je teraz.

Największa presja spada na Litwę i Polskę, dwóch sojuszników graniczących z eksklawą. Warunkowa groźba jądrowa, połączona z niejasno określonym powodem, może skłaniać ich rządy do namysłu nad tym, jak jawnie prowadzić ćwiczenia w pobliżu. Na razie to tylko możliwy skutek, a nie zaobserwowana zmiana: z dostępnych relacji nie wynika, by po otrzymaniu noty którykolwiek z sojuszników odwołał ćwiczenia lub przemieścił jednostki.

Dostępne informacje pozwalają na wąski wniosek. Rosja zagroziła warunkowo użyciem wszelkich środków, w tym broni jądrowej, w odpowiedzi na blokadę, której publicznie nie potwierdziła żadnymi dowodami; NATO twierdzi zaś, że nie widzi bezpośredniego zagrożenia dla swojego terytorium. Dowody, które mogłyby zmienić tę ocenę, ma Moskwa. Dopóki jej ambasady nie ujawnią informacji, na które się powołują, blokada istnieje wyłącznie w rosyjskich deklaracjach.