Kazachska ropa utknęła po atakach

Europa po 2022 r. zmieniła dostawców ropy, ale nie zawsze zmieniła trasy, którymi ta ropa płynie. Ataki dronów na tankowce przy rosyjskim terminalu w Noworosyjsku pokazały słabość tego rozwiązania: kazachska ropa zastąpiła w wielu rafineriach surowiec rosyjski, lecz nadal trafia na rynek przez rosyjskie terytorium i Morze Czarne, gdzie statki stały się celem działań wojennych.

Trzy uderzenia i cisza na terminalu

Caspian Pipeline Consortium, międzynarodowe konsorcjum transportujące głównie kazachską ropę do terminalu załadunkowego na rosyjskim wybrzeżu Morza Czarnego, dwukrotnie wstrzymało pracę w ciągu trzech dni. 19 lipca drony uderzyły w dwa tankowce podczas załadunku. Po krótkim wznowieniu operacji CPC zatrzymało je ponownie 20 lipca, gdy trafiony został trzeci statek (S&P Global, BOE Report). 21 lipca Kazachstan przygotowywał się już do całkowitego zatrzymania tłoczenia, bo armatorzy odmawiali wysyłania statków w rejon zagrożony kolejnymi atakami (Bloomberg).

Wśród udziałowców CPC są KazMunayGas, Chevron, ExxonMobil i Shell, a także rosyjski Łukoil (CPC). Dla europejskich rafinerii mieszanka CPC Blend stała się praktycznym zamiennikiem rosyjskiej ropy objętej sankcjami (EIA). Formalnie baryłka jest kazachska. Logistycznie pozostaje zależna od Rosji. O tym, czy ropa rzeczywiście dotrze do odbiorcy, decydują dziś nie tylko rządy i kontrakty, lecz także armatorzy oceniający ryzyko wejścia do strefy ataków dronowych.

Problem rafinerii pod Berlinem

Niemcy dobrze pokazują, jak ryzyko trasy przekłada się na realne bezpieczeństwo paliwowe. Rafineria PCK w Schwedt, zaopatrująca Berlin, Brandenburgię i część zachodniej Polski, w lipcu straciła dostęp do kazachskiej ropy płynącej rurociągiem Przyjaźń. Brakujące wolumeny odpowiadały około jednej piątej przerabianego surowca. Dostawa zastępcza z Ameryki Południowej pozwoliła utrzymać wykorzystanie mocy na poziomie około 80%, według federalnego ministerstwa gospodarki (Zeit). Berlin utrzymuje, że kryzysu paliwowego nie ma.

Rząd ponownie analizuje jednak rozbudowę rurociągu z Rostocku do Schwedt, która pozwoliłaby całkowicie ominąć trasy kontrolowane przez Rosję. Projekt utknął z powodów prawnych: unijne reguły ograniczają możliwość subsydiowania infrastruktury przez Berlin, jeżeli korzyść miałaby trafić do Rosneft Deutschland, rosyjskiej spółki wciąż operującej PCK, choć pod kontrolą niemieckiego państwa (Zeit).

Ryzyko nie kończy się na jednym terminalu

21 lipca dron uderzył w tankowiec Gas Lisbon przewożący propan w zachodniej części Morza Czarnego, gdy jednostka płynęła do ukraińskiego portu Reni nad Dunajem. Rumunia ewakuowała całą 17-osobową załogę (Euronews, tagesschau). Do ataku doszło w rumuńskiej wyłącznej strefie ekonomicznej, czyli obszarze, w którym państwo ma prawa do zasobów i odpowiada za bezpieczeństwo, ale nie sprawuje pełnej suwerenności tak jak na wodach terytorialnych. Ta różnica prawna ogranicza prawdopodobieństwo bezpośredniej reakcji wojskowej NATO; bardziej realnym scenariuszem są wzmocniony nadzór i odstraszanie (BBC). Bułgaria, Rumunia i Turcja prowadzą już trójstronną grupę przeciwminową, której mandat rozszerza się w kierunku ochrony infrastruktury (Armymedia). Patrole morskie nie rozwiązują jednak problemu strukturalnego.

Ryzyko transportowe wzmacnia też spór polityczny w samej UE. 21. pakiet sankcji wobec Rosji pozostawał w połowie lipca nierozstrzygnięty, a jednym z punktów spornych był limit ceny rosyjskiej ropy (ANSA). Sankcje wymagają jednomyślności, więc jeden rząd może zablokować cały pakiet. Grecja miała blokować przepisy zakazujące transportu rosyjskiego LNG, chroniąc wyspecjalizowany segment własnej żeglugi, choć wśród statków zaatakowanych w rejonie terminalu CPC znalazły się tankowce powiązane z greckimi interesami (Euronews, Newsit). Każde zakłócenie dostaw daje też Viktorowi Orbánowi gotowy argument za utrzymaniem importu z Rosji: według Telex Budapeszt kupił w czerwcu rosyjską energię za 591 mln EUR, a Orbán przedstawia te zakupy jako konieczność, mimo że dane o węgierskich rezerwach nie wskazują na kryzys zaopatrzeniowy (Portfolio).

Europa zmieniła właściciela baryłki, ale nie geografię jej transportu. Dopóki alternatywne rurociągi i terminale przeładunkowe nie pozwolą ominąć czarnomorskiej strefy wojny, różnica między etykietą surowca a miejscem, przez które musi przejść, pozostanie jednym z najsłabszych punktów europejskiego bezpieczeństwa energetycznego.