Kh-101 obnażył polską lukę ogniową

O 3.40 30 lipca polscy operatorzy radarów zauważyli niezidentyfikowany obiekt przemieszczający się na zachód przez polską przestrzeń powietrzną. Poderwano F-16. O 3.46 obiekt zniknął z ekranów (TVN24, RMF24). Chwilę wcześniej spadł w rejonie Tarnawy-Kolonii w województwie lubelskim. Prokuratura ustaliła później, że szczątki należały do rosyjskiego pocisku manewrującego Ch-101 (Rzeczpospolita).

Nikt nie został ranny. Problem nie sprowadza się jednak do bilansu strat. Te sześć minut odsłoniło słabość, z którą mierzy się cała wschodnia flanka NATO: systemy sojusznicze potrafią wykrywać zagrożenia, ale przełożenie wykrycia na legalną i taktycznie bezpieczną decyzję o zestrzeleniu nadal jest zbyt wolne.

Rozkaz zależał od tego, dokąd leciał pocisk

Polska była już w stanie podwyższonej gotowości. W czasie nocnego rosyjskiego ataku na Ukrainę Dowództwo Operacyjne uruchomiło dyżurne myśliwce, naziemną obronę powietrzną, radary oraz samoloty wczesnego ostrzegania (MON). Około 3.29 inny obiekt zbliżył się na pięć kilometrów od granicy, po czym zawrócił na wschód (Radio PiK). System patrzył więc we właściwym kierunku. Mimo to naruszenie nastąpiło.

Minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz powiedział w Sejmie, że dowódca operacyjny rodzajów sił zbrojnych, gen. Ireneusz Nowak, miał prawo wydać rozkaz zestrzelenia, jeśli trajektoria pocisku zagrażałaby terenom zamieszkanym (MON). Tak samo sprawę przedstawił premier Donald Tusk: pocisk zostałby zniszczony, gdyby leciał w stronę miast (France 24). Spadł na otwarty teren. Strzału nie oddano.

Okno decyzyjne mogło być jeszcze krótsze, niż wynika z sześciu minut obecności obiektu na radarach. Według wiceministra obrony Cezarego Tomczyka, cytowanego przez polskie media, ukraiński pilot ścigał pocisk, ale około 20 sekund przed polską granicą zawrócił. Powodem miało być ryzyko wejścia uzbrojonego ukraińskiego samolotu w przestrzeń NATO i uruchomienia polskiej obrony powietrznej (Interia). Tego opisu nie potwierdziły osobno Warszawa, NATO ani Kijów. Jeśli jest prawdziwy, ostatnia realna szansa zniszczenia pocisku przed granicą zniknęła kilkanaście sekund wcześniej.

Rumunia zmieniła prawo. Jej piloci zaczęli strzelać do intruzów

Polski przypadek nie jest wyjątkiem. Rumunia przez miesiące znajdowała szczątki rosyjskich dronów na przygranicznych polach, zanim wojsko zaczęło strzelać do obiektów naruszających przestrzeń powietrzną. Przełom przyniosła ustawa z lutego 2025 r., która wprost upoważniła siły zbrojne do niszczenia dronów wlatujących nielegalnie nad Rumunię (Adevărul). Od tego czasu rumuńskie F-16 przechwytywały cele zarówno w pobliżu wybrzeża Morza Czarnego, jak i w głębi kraju (AP, Ziarul Financiar).

Nawet tam problem nie zniknął. Szef rumuńskiej armii przyznał, że w jednym przypadku piloci wzrokowo zidentyfikowali drona Shahed, ale nie mogli go zwalczyć. Wojsko nie wyjaśniło, który warunek użycia broni nie został spełniony (Bursa).

Do podobnych wniosków dochodzą państwa bałtyckie. Misja NATO Baltic Air Policing, w ramach której rotacyjnie wysyłane samoloty sojusznicze identyfikują nieznane maszyny nad Estonią, Łotwą i Litwą, ma zostać przekształcona w pełniejszą misję obrony powietrznej. Oznacza to szersze zasady użycia siły, czyli instrukcje określające, kiedy pilot może otworzyć ogień (ERR, LRT). Estoński minister obrony Hanno Pevkur mówił, że wcześniejsze upoważnienia ograniczą konieczność telefonowania do stolic w chwili, gdy trzeba podjąć decyzję o strzale (ERR).

Niemiecki analityk Nico Lange powiedział w ZDFheute, że około 95 kilometrów lotu bez przechwycenia pokazało ograniczenia obrony powietrznej na wschodniej flance (ZDFheute). Sekretarz generalny NATO Mark Rutte nazwał naruszenie lekkomyślną konsekwencją rosyjskiej wojny, a Sojusz uruchomił środki obrony powietrznej i naziemnej w koordynacji z Warszawą (Al Jazeera, Deutschlandfunk). Ta koordynacja nastąpiła już po uderzeniu pocisku w ziemię.

Polski przegląd wewnętrzny powinien odpowiedzieć na zasadnicze pytanie: czy reguła „strzelać dopiero wtedy, gdy pocisk leci na miasto” chroni ludność, czy uzależnia bezpieczeństwo państwa od miejsca, w którym rosyjski pocisk akurat spadnie. Rumunia w sprawie dronów odpowiedziała zmianą prawa. Państwa bałtyckie zmieniają dziś zasady użycia siły. Polska musi równie jasno określić, co ma się wydarzyć w następnych sześciu minutach.