Kövesi kontra Grecja o blokadę funduszy

Laura Codruța Kövesi, szefowa Prokuratury Europejskiej, 22 maja formalnie zawiadomiła Komisję Europejską, że Grecja utrudnia działanie jej urzędu. Po raz pierwszy wobec rządu politycznie związanego z przewodniczącą KE Ursulą von der Leyen uruchomiony został mechanizm warunkowości budżetowej, czyli unijne narzędzie pozwalające wstrzymywać środki, gdy naruszenia praworządności zagrażają finansom UE (EPPO, Adevărul). Dotąd mechanizm ten uderzał w rządy skonfliktowane z centroprawicową Europejską Partią Ludową, która dominuje w unijnych instytucjach. Rządząca Grecją Nowa Demokracja należy właśnie do EPL.

Dwa ruchy, jeden adresat

W piśmie Kövesi wskazała dwa działania władz greckich, które jej zdaniem naruszają traktatowy obowiązek „lojalnej współpracy” z instytucjami UE (Digi24).

Pierwsze ma charakter legislacyjny. Minister sprawiedliwości Georgios Floridi 19 maja przeprowadził przez parlament poprawkę wprowadzającą przyspieszone postępowania karne wyłącznie wobec urzędujących posłów. Terminy śledztw skrócono o połowę, a proces ma ruszać w ciągu trzech miesięcy (Epiloges). Przepis dopisano do ustawy o prawie spadkowym, bez konsultacji z Prokuraturą Europejską, czyli unijnym organem ścigającym przestępstwa przeciwko budżetowi UE. Floridi przekonywał, że poprawka jedynie przywraca rozwiązanie obowiązujące w latach 2014–2019 i nie zmienia kompetencji EPPO.

Drugie działanie dotyczy sądownictwa. Grecka Najwyższa Rada Sądownictwa odnowiła mandaty trzech greckich prokuratorów EPPO tylko na dwa lata, choć kolegium Prokuratury Europejskiej w listopadzie 2025 r. wyznaczyło im pięcioletnią kadencję (Protothema).

Rząd przedstawia oba ruchy jako zwykłe elementy krajowej procedury. Kövesi widzi w nich skoordynowane ograniczanie możliwości działania unijnej prokuratury.

Dlaczego 2,68 mld EUR tłumaczy napięcie

Spór nie jest abstrakcyjny. EPPO prowadzi w Grecji 175 aktywnych spraw, w których szacowana szkoda dla budżetu UE wynosi 2,68 mld EUR (EPPO). Największy pakiet dotyczy OPEKEPE, greckiej agencji płatności rolnych. Prokuratura Europejska zwróciła się do parlamentu o uchylenie immunitetu posłom partii rządzącej, których nazwiska pojawiają się w sprawach o wyłudzenia dopłat rolnych na podstawie fikcyjnych deklaracji gruntów i zawyżonych danych produkcyjnych.

Osobno EPPO bada kontrakty na dwa obozy dla migrantów, Malakasa i Sintiki. Umowy przyznano w 2020 r. bez publicznego przetargu, a koszty miały znacznie przewyższać porównywalne, finansowane z funduszy UE inwestycje tego typu (Le Monde).

Grecja nie jest jedynym państwem, które ścierało się z Prokuraturą Europejską. Bułgaria zawiesiła prokuratora, Słowenia opóźniała nominacje, w Rumunii pojawiały się polityczne naciski. Grecja jest jednak pierwszym krajem, w którym konflikt doprowadził do formalnego zawiadomienia w ramach mechanizmu warunkowości.

Test wybiórczego egzekwowania zasad

Mechanizm warunkowości zastosowano wcześniej wobec Węgier, gdy UE zamroziła miliardy euro z funduszy spójności (CER). Tam adresatem był rząd otwarcie skonfliktowany z Brukselą. Grecja jest innym przypadkiem: należy do politycznego zaplecza, które współtworzy większość wokół Komisji.

Ten układ było widać w Parlamencie Europejskim. Gdy europosłowie w lutym 2026 r. przyjęli pierwszą rezolucję o praworządności w Grecji, EPL odmówiła negocjacji i nie poparła tekstu. Socjaldemokraci zwrócili uwagę, że EPL przyłącza się do takich rezolucji tylko „w krajach nierządzonych przez EPL” (S&D Group).

Komisja może teraz wszcząć formalną procedurę, wybrać łagodniejsze postępowanie naruszeniowe albo próbować załatwić sprawę dyplomatycznie. Wobec politycznego sojusznika naturalnym odruchem będzie trzecia droga. Pole manewru może jednak ograniczyć sprawa C-225/24 przed TSUE: jeżeli Trybunał uzna, że decyzje warunkowościowe podlegają pełnej kontroli sądowej, także decyzję Komisji o przymknięciu oka na Grecję będzie można zaskarżyć w Luksemburgu (Verfassungsblog).

UE stworzyła ten instrument z myślą o przeciwnikach. Kövesi właśnie skierowała go przeciwko politycznemu sojusznikowi.