Lagarde rozważa wcześniejsze odejście z EBC

Christine Lagarde nie złożyła rezygnacji z funkcji prezeski Europejskiego Banku Centralnego. Nie ogłosiła też startu w wyborach prezydenckich we Francji ani nie podała żadnej daty odejścia. Powiedziała jednak francuskim mediom, że nie może wykluczyć zakończenia kadencji przed październikiem 2027 r. i zasugerowała, że mogłaby odegrać rolę „europejskiego głosu” we francuskiej debacie prezydenckiej (Le Figaro, CNBC).

Sama wypowiedź nie zmienia jeszcze polityki pieniężnej. Problem leży gdzie indziej: prezeska instytucji, której wiarygodność opiera się na dystansie wobec rządów i kampanii wyborczych, umieściła się w polu grawitacji polityki jednego państwa. W przypadku EBC niezależność nie jest abstrakcyjną zasadą ustrojową. Ma wymierną cenę w rentownościach obligacji, kosztach kredytu i oczekiwaniach rynku.

Dlaczego niezależność ma wartość pieniężną

EBC nie tylko ustala stopy procentowe dla 20 państw strefy euro. Wpływa też na to, czego banki, inwestorzy i rządy spodziewają się po przyszłych stopach. Te oczekiwania przechodzą później do oprocentowania kredytów hipotecznych, marż dla firm i rentowności obligacji, czyli ceny, jaką państwa płacą za pożyczanie pieniędzy.

Lagarde nie podejmuje decyzji sama. Stopy ustala Rada Prezesów EBC: sześciu członków zarządu oraz prezesi banków centralnych państw strefy euro (EBC). W czerwcu Rada podniosła stopę depozytową, czyli oprocentowanie pieniędzy trzymanych przez banki komercyjne na noc w EBC, do 2,25%. Była to pierwsza podwyżka od 2023 r. (EBC, Brussels Signal).

Kilka dni później, podczas dorocznej konferencji EBC w Sintrze, Lagarde zapowiedziała powrót do „podstaw”: głównym narzędziem mają być stopy procentowe, decyzje mają zapadać z posiedzenia na posiedzenie, a bank centralny ma składać mniej obietnic dotyczących przyszłej ścieżki polityki pieniężnej (EBC). Przekaz był jasny: EBC chce być oceniany jako instytucja reagująca na dane, a nie na polityczne kalendarze.

Wypowiedź o francuskich wyborach zadziałała w przeciwnym kierunku. Prawo traktatowe UE wymaga, by EBC i osoby kierujące bankiem nie zwracały się o instrukcje do rządów i takich instrukcji nie przyjmowały (EUR-Lex). Nie ma tu zarzutu złamania prawa. Jest natomiast kłopot komunikacyjny: osoba odpowiedzialna za obronę niezależności banku centralnego sama weszła w przestrzeń krajowej rywalizacji politycznej.

Szoku na rynku nie ma, ale mechanizm jest podłączony

Rynki obligacji na razie nie zareagowały gwałtownie. Rentowność niemieckich obligacji dziesięcioletnich wynosiła 3 lipca około 2,94%; to punktowy odczyt z danych rynkowych, nie dowód stabilności przez cały dzień (Trading Economics). Spready, czyli dodatkowa rentowność żądana przez inwestorów za pożyczanie pieniędzy państwom uznawanym za bardziej ryzykowne niż Niemcy, wynosiły około 0,8 pkt proc. dla Francji i Włoch oraz około 0,67 pkt proc. dla Grecji (Financial Times). Te różnice odzwierciedlają istniejące ryzyko fiskalne, a nie samą wypowiedź Lagarde.

Istotne jest więc nie to, że słowa prezeski EBC już przesunęły ceny aktywów. Ważniejsze, gdzie ewentualna utrata zaufania do niezależności banku centralnego byłaby widoczna. To dokładnie te same kanały, przez które oczekiwania dotyczące stóp wpływają dziś na codzienne koszty finansowania.

W Hiszpanii kredyty hipoteczne o zmiennym oprocentowaniu są aktualizowane na podstawie Euriboru, hurtowej stawki pożyczek międzybankowych. Średnia 12-miesięczna za czerwiec wyniosła około 2,798%, wobec 2,081% rok wcześniej, co podniosło roczne raty mniej więcej o 500-830 EUR, zależnie od wielkości kredytu (Europa Press, La Vanguardia). W Grecji decyzje EBC przechodzą do oprocentowania nowych kredytów dla firm w ciągu mniej więcej dwóch miesięcy (Insider.gr). Te przykłady nie dowodzą, że wypowiedź Lagarde cokolwiek już przeszacowała. Pokazują natomiast, gdzie taki ruch uderzyłby w realną gospodarkę.

Problem sukcesji

Francja nie jest w tej układance obserwatorem z boku. Jest objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu, czyli procesem uruchamianym przez Brukselę wobec państw naruszających reguły fiskalne, a jej koszty finansowania zbliżyły się do włoskich. Inflacja w strefie euro spadła w czerwcu do 2,8% z 3,2% w maju (Irish Times). Tło makroekonomiczne nie wygląda więc alarmująco. Ryzyko ma charakter instytucjonalny.

Nie pojawiła się lista potencjalnych następców Lagarde. Żadna partia nie przedstawiła jej jako swojej kandydatki. EBC przetrwałby wcześniejsze odejście prezeski. Cenę zapłaciłby dopiero wtedy, gdyby to odejście zaczęło wyglądać na element politycznej choreografii. Wówczas każda decyzja o stopach w kolejnych miesiącach byłaby czytana przez pryzmat Francji.

To, jak długo linia między Frankfurtem a Paryżem pozostanie rozmazana, zależy od kalendarza, nazwisk w grze o sukcesję i tego, czy rynki uznają, że ta niejednoznaczność ma znaczenie.