Łotwa kusi USA bazami

Łotewska propozycja dla Waszyngtonu nie dotyczy wyłącznie uprzejmości wobec najważniejszego sojusznika. Ministerstwo obrony w Rydze poinformowało, że sekretarz stanu Airis Rikveilis zaoferował amerykańskiemu przedstawicielowi resortu obrony Danielowi Zimmermanowi priorytetowy dostęp do łotewskich baz i poligonów, w tym do obszaru szkoleniowego Sēlija. Sens tej oferty jest prosty: silniej przywiązać obecność USA do terytorium państw bałtyckich.

Na wschodniej flance NATO coraz mniej chodzi o symboliczne rotacje żołnierzy, a coraz bardziej o twardą infrastrukturę: miejsca przyjęcia wojsk, paliwo, drogi do przerzutu, łączność dowodzenia i zaplecze ćwiczeń. Problem polega na tym, że nie opublikowano żadnego tekstu prawnego, który wyjaśniałby, co właściwie oznacza „priorytetowy dostęp”. I właśnie ta luka jest najważniejsza.

Co może oznaczać „priorytetowy dostęp”

Taka formuła może obejmować pierwszeństwo w rezerwacji poligonów, szybsze zgody na amerykańskie ćwiczenia, zagwarantowane miejsca koncentracji wojsk w kryzysie albo zgodę na magazynowanie sprzętu. Może też znaczyć znacznie mniej: polityczną obietnicę, że w razie kolizji terminów potrzeby USA będą traktowane jako ważniejsze.

Łotwa ma już podstawę prawną do obecności wojsk sojuszniczych. Ratyfikowała NATO Status of Forces Agreement, czyli umowę regulującą status prawny żołnierzy państw NATO, jurysdykcję i kwestie celne (likumi.lv, NATO SOFA). Amerykański personel może więc legalnie działać na łotewskim terytorium. SOFA nie daje jednak praw do bazowania ani uprzywilejowanego dostępu do konkretnych obiektów. Do tego potrzebna jest osobna umowa dwustronna, a takiej nie ujawniono.

Poligony mają znaczenie nie dlatego, że dobrze wyglądają w komunikatach, lecz dlatego, że decydują o tempie przygotowania i użycia wojsk. Jednostka, która zna teren, układ strzelnic i procedury wejścia, rozwinie się szybciej niż ta, która przyjeżdża bez wcześniejszego obycia. Komunikat szczytu NATO w Wilnie mówił wprost: odstraszanie wymaga planów przyjęcia wojsk, zapasów rozmieszczonych z wyprzedzeniem i korytarzy transportowych, a nie tylko liczby żołnierzy (NATO Vilnius Communiqué). Sēlija pasuje do tej logiki, o ile za polityczną ofertą stoją realne prawa dostępu.

Łotwa może otworzyć bramę; NATO decyduje, kto gdzie pasuje

Propozycja Rygi pojawiła się w momencie, gdy regionalne dowodzenie zostało właśnie przebudowane. 1 lipca I Korpus Niemiecko-Holenderski, wielonarodowe dowództwo NATO koordynujące wojska lądowe na danym teatrze działań, przejął dowodzenie nad jednostkami estońskimi i łotewskimi. Odpowiada teraz za planowanie obronne, ćwiczenia i włączanie sojuszniczych wzmocnień (ERR, Militarnyi).

Obok siebie działają więc dwa poziomy. Łotwa może zaprosić Amerykanów do swoich baz. Dowództwo korpusu rozstrzyga, jak te siły wpisują się w regionalny plan wojenny. Silniejsza struktura dowodzenia nie oznacza automatycznie większej liczby żołnierzy, na co zwracał uwagę ERR. Oferta Łotwy zmniejsza tarcie przy przyjmowaniu wojsk tylko wtedy, gdy idzie za nią zaplecze: amunicja, zdolności utrzymania działań i obrona powietrzna chroniąca miejsca koncentracji.

Trzy modele, jedna flanka

Państwa wschodniej flanki budują różne wersje tej samej polisy bezpieczeństwa. Litwa przyjmuje stałą niemiecką brygadę, wraz z infrastrukturą dla rodzin żołnierzy i celem osiągnięcia pełnej zdolności do 2027 r. (Euronews). Polska przyjęła 16 czerwca uchwałę rządu w sprawie działań na rzecz utworzenia stałej bazy sił zbrojnych USA, choć ostateczna decyzja należy do Waszyngtonu (gov.pl).

Model łotewski jest lżejszy: mniej stałego garnizonu, więcej mechanizmu „przyjedź szybciej”. Dla Paryża to miniatura problemu zależności. Francja uznaje rolę USA w NATO, ale równocześnie naciska na wzmacnianie europejskich zdolności i samodzielności przemysłowej (French MFA). Oferta Łotwy wygląda więc nie jak samowystarczalność, lecz jak system działający pod warunkiem, że Waszyngton pozostanie zaangażowany. To nie czyni jej nieracjonalną. Pokazuje raczej, że jest rozwiązaniem przejściowym.

Publicznie dostępne informacje wciąż nie pozwalają ocenić sprawy do końca. Nie wiadomo, co dokładnie obiecała Ryga, co przyjął Waszyngton, czy Sēlija obejmuje zapasy rozmieszczone zawczasu albo przepisy użycia w kryzysie, ani kto ma pierwszeństwo, gdy kilka sił sojuszniczych potrzebuje tego samego obiektu. Oferty dostępu mają znaczenie polityczne. Nie są jednak jeszcze decyzją o realnym rozmieszczeniu sił. A właśnie w tej różnicy mieści się skuteczność odstraszania.