Magyar kończy 10-letnią blokadę Ukrainy

W unijnej polityce rozszerzenia dekada weta może skończyć się szybciej niż jeden cykl negocjacyjny. Péter Magyar, nowy premier Węgier, potrzebował trzech tygodni, by rozmontować blokadę, którą Viktor Orbán utrzymywał przez dziesięć lat. 3 czerwca Magyar ogłosił szerokie porozumienie z Kijowem w sprawie ochrony węgierskiej mniejszości na zachodniej Ukrainie. Kilka godzin później ambasadorowie państw UE zgodzili się otworzyć pierwsze formalne negocjacje akcesyjne Ukrainy, wstępnie zaplanowane na 15 czerwca w Luksemburgu. Spór, który blokował jeden z kluczowych fragmentów relacji UE–Ukraina, zniknął niemal z dnia na dzień.

Tempo tej zmiany zaskoczyło Brukselę. Magyar objął urząd w połowie maja, po tym jak Fidesz Orbána załamał się w kwietniowych wyborach. W pierwszym miesiącu rządów przestawił Węgry w sprawie, która przez lata była jednym z najbardziej drażliwych punktów unijnej polityki wobec Ukrainy.

Porozumienie dotyczy około 100 tys. etnicznych Węgrów na Zakarpaciu. Przywraca szkolnictwo w języku mniejszości, dopuszcza egzaminy uniwersyteckie po węgiersku i wprowadza dwujęzyczne karty do głosowania w wyborach lokalnych (Telex, Euronews). Ukraina zobowiązała się wpisać te gwarancje do planu działań akcesyjnych, co daje Komisji Europejskiej narzędzie do monitorowania ich wykonania. Tego samego dnia Budapeszt odblokował 6,6 mld EUR zamrożonych unijnych refundacji za broń, które Orbán wetował od 2024 r. Chodzi o środki dla państw UE rekompensujące dostawy uzbrojenia dla Ukrainy.

Otwiera się klaster 1. Czarnogóra wie, jak długo to trwa

Ambasadorowie zgodzili się na rozpoczęcie rozmów w ramach klastra 1, czyli pakietu „fundamentów”: praworządności, walki z korupcją i instytucji demokratycznych. Każde państwo kandydujące musi otworzyć ten klaster jako pierwszy i zamknąć go jako ostatni. Czarnogóra otworzyła go w 2012 r. i nadal go nie zamknęła, czternaście lat później. To właśnie między otwarciem a zamknięciem negocjacje akcesyjne najczęściej tracą tempo.

Komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos chce, by wszystkie sześć klastrów otwarto do lipca (Euronews). Ten kalendarz ukrywa jednak proceduralną pułapkę. Otwarcie klastra oznacza początek rozmowy. Zamknięcie wymaga spełnienia wszystkich kryteriów przez Ukrainę i jednomyślnej zgody wszystkich rządów UE (Brussels Signal). Magyar nazwał ten rachunek wprost: jeśli Ukraina zamknie wszystkie 33 rozdziały negocjacyjne „w ciągu 10 lub 15 lat”, Węgry przeprowadzą wiążące referendum w sprawie ostatecznego członkostwa. Otworzył więc drogę naprzód, ale zostawił sobie prawo zablokowania mety.

Panika wokół dopłat rolnych i blok kolejki

Żadna stolica nie sprzeciwia się dziś publicznie rozpoczęciu negocjacji. Najwięksi gracze już jednak wpisują w ten proces tarcie. Oś sporu tworzą dwa punkty nacisku.

Pierwszy to pieniądze dla rolnictwa. Ukraina ma 41 mln hektarów ziemi uprawnej i przy obecnych zasadach WPR, czyli wspólnej polityki rolnej będącej głównym systemem unijnych dopłat dla rolników, pochłonęłaby ponad 20% rocznego budżetu rolnego UE. Francuskie analizy przewidują 18-procentowe cięcie środków dla samej Francji po pełnym wejściu Ukrainy do Unii. Francja, największy beneficjent dopłat rolnych w UE, zachowała wobec przełomu wymowne milczenie. Włoskie środowisko obronne ostrzegło przed natychmiastowym kryzysem w rolnictwie. Grecja zapowiedziała, że nie zaakceptuje cięć WPR w kolejnym cyklu budżetowym, i mobilizuje siedem państw członkowskich do obrony obecnych wydatków.

Drugi punkt to zarządzanie kolejką kandydatów. Polska popiera kandydaturę Ukrainy co do zasady, ale domaga się ścisłego trzymania procedur, sprzeciwiając się bałtyckim propozycjom szybkiego otwarcia wszystkich klastrów naraz. Grecja osobno zabiega o to, by kandydaci z Bałkanów Zachodnich nie zostali wyprzedzeni. Nawet Słowacja, dawny partner Węgier w blokowaniu Ukrainy, nie użyła weta, ale ostentacyjnie zapytała, dlaczego Serbia ma spełniać twardsze warunki niż Ukraina.

Oferta, na którą nikt nie odpowiedział

Pod dyplomatyczną choreografią leży pytanie o koszt. Wicepremier Ukrainy zaproponował, by Kijów przez kilka lat po akcesji nie pobierał dopłat rolnych. To bezpośrednia próba rozbrojenia sporu budżetowego, zanim naprawdę się zacznie. Żaden rząd UE formalnie na nią nie odpowiedział.

Magyar w trzy tygodnie przełamał polityczny impas. Negocjacje instytucjonalne i fiskalne, które dzięki temu ruszą, potrwają lata, prawdopodobnie dłużej niż dekadę. Zegar akcesyjny zaczął tykać, ale najtrudniejsze decyzje pozostają nietknięte: jak podzielić budżet, czy przebudować system dopłat rolnych i kiedy zwołać ostateczne jednomyślne głosowanie. Ukraina położyła na stole konkretną koncesję. Dwadzieścia siedem stolic wciąż nie powiedziało, co z nią zrobi.