Magyar kończy weta po €17 billion

Péter Magyar pierwszą zagraniczną podróż jako premier Węgier zaplanował do Polski. Kraków, Warszawa, Gdańsk i spotkanie z Lechem Wałęsą nie są przypadkową trasą. To świadome wpisanie się w środkowoeuropejską opowieść o demokratycznej odbudowie, z Donaldem Tuskiem w roli politycznego punktu odniesienia. Magyar zdążył już odblokować kilka decyzji UE, które Viktor Orbán przez lata traktował jak zakładników. Nie oznacza to jednak, że odwrócił większość polityki zbudowanej przez poprzednika.

Transakcyjny reset

Zmiana instytucjonalna jest realna. Kilka dni po objęciu urzędu Węgry wycofały weto wobec unijnej pożyczki dla Ukrainy w wysokości 90 mld EUR i pozwoliły przyjąć 20. pakiet sankcji wobec Rosji. Szefowa MSZ Anita Orbán zapowiedziała, że Budapeszt przestanie używać weta jako „politycznego teatru” (Kyiv Independent, Euronews). Za rządów Viktora Orbána Węgry blokowały lub faktycznie paraliżowały 21 decyzji Rady Europejskiej. Ten etap został formalnie zamknięty.

Stawką jest ok. 17 mld EUR zamrożonych środków unijnych. Z tej kwoty 10,4 mld EUR z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, czyli unijnego programu inwestycyjnego po pandemii, trzeba wykorzystać do 31 sierpnia. Po tym terminie pieniądze przepadną. Magyar poleciał do Brukseli 29 kwietnia i chce do końca maja podpisać porozumienie z przewodniczącą KE Ursulą von der Leyen. Komisja sygnalizuje wyjątkową elastyczność: według urzędników cytowanych przez węgierskie media istnieje „realna szansa” na wypłatę całej kwoty (Telex).

Te same polityki, inne maniery

Ciągłość polityczna jest jednak wyraźna. Magyar powiedział „Financial Times”, że jego rząd „nie zmieni stanowiska Węgier w sprawie wojskowego wsparcia dla Ukrainy” i nie zerwie nagle relacji z Rosją (Magyar Tisza). Budapeszt nadal nie wysyła broni do Kijowa. Magyar obiecuje odejście od rosyjskiej energii do 2035 r., czyli w terminie na tyle odległym, że Moskwa pozostaje dostawcą przez całą obecną dekadę. W polityce migracyjnej odrzuca unijny mechanizm obowiązkowej solidarności, który wymaga od państw albo przyjęcia osób ubiegających się o azyl, albo zapłaty. To niemal dokładna kontynuacja linii Orbána.

Czescy analitycy dobrze uchwycili ten paradoks: Magyar oznacza „zmianę tonu, niekoniecznie treści” (Seznam Zprávy). Porzucił instrumenty nacisku, których Orbán używał w Brukseli. Nie odwrócił jednak polityk, które Orbán zbudował w Budapeszcie.

Fico bez partnera

Najwięcej traci Robert Fico. Premier Słowacji traktował Węgry jako stałego partnera do blokowania decyzji UE w sprawie sankcji i Ukrainy. Ten układ w praktyce przestał działać. Fico, który 9 maja odwiedził Putina w Moskwie jako jedyny urzędujący przywódca państwa UE, znalazł się w izolacji. W głosowaniach większościowych 5,5 mln mieszkańców Słowacji nie wystarcza, by samodzielnie zatrzymać decyzję (Centre for European Reform).

W sprawach wymagających jednomyślności, takich jak polityka zagraniczna i sankcje, Fico nadal ma formalne prawo weta. Ale Parlament Europejski zagłosował w kwietniu za wezwaniem KE do uruchomienia wobec Bratysławy instrumentu zamrażania funduszy za demokratyczny regres (EU Observer). Przy transferach z budżetu UE powiązanych z ok. 20% słowackiego PKB pole manewru Ficy wyraźnie się zawęziło. Jego pragmatyczna reakcja, czyli ciche wycofanie blokady 20. pakietu sankcji po wznowieniu przepływu ropy rurociągiem Drużba, pokazuje polityka liczącego koszty, a nie prowadzącego ideologiczną krucjatę.

Wzór, który Bruksela powinna obserwować

Grupa Wyszehradzka, nieformalny format Polski, Węgier, Czech i Słowacji, ma być narzędziem, które Magyar i Tusk chcą ożywić. Sondaż Medianu dla czeskiego radia publicznego pokazał, że 80% Czechów popiera odnowienie współpracy. Problem w tym, że V4 działa tylko wtedy, gdy cała czwórka ma wspólny kierunek polityczny. Wizyta Ficy w Moskwie trudno mieści się w tej samej opowieści co polska podróż Magyara.

Głębszy test dotyczy Brukseli. Po objęciu władzy przez Tuska w 2023 r. Komisja szybko odblokowała Polsce fundusze, zanim reformy zostały w pełni zweryfikowane. Analitycy CEPS ostrzegają, że dziś może powtarzać się ten sam schemat: decyzję zaczyna napędzać „polityczne dostrojenie, a nie potwierdzona zgodność” z warunkami praworządności (CEPS). Magyar nadal nie podpisał umowy o Specjalnym Trybunale ds. rosyjskiej agresji. Akcesja Ukrainy do UE pozostaje zablokowana do czasu spotkania Magyara z Wołodymyrem Zełenskim. Większość z 27 kamieni milowych przypisanych do zamrożonych funduszy wciąż nie została spełniona.

Magyar zmienił to, z kim Węgry współpracują. To, co Węgry faktycznie robią, na razie pozostaje zaskakująco podobne. A 10,4 mld EUR zależy od terminu, do którego zostało dziesięć tygodni.