Symboliczna umowa Magyara o €10.4bn

Péter Magyar ma 29 maja spotkać się w Brukseli z przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen i podpisać „porozumienie polityczne” w sprawie odblokowania funduszy UE dla Węgier. Dokument nie ma mocy prawnej i sam w sobie nie uruchamia żadnych wypłat. Już teraz Magyar odrzuca część kluczowych warunków Brukseli, choć termin 31 sierpnia nie daje już wiele miejsca na grę.

Różnica między ceremonią a spełnieniem warunków

Urzędnicy Komisji opisują porozumienie jako krok „przede wszystkim symboliczny”. Stawką są 10,4 mld EUR z unijnego programu odbudowy po pandemii. Aby je otrzymać, Węgry muszą zrealizować 27 „superkamieni milowych” dotyczących niezależności sądów, walki z korupcją i zamówień publicznych. Warunki te nałożono w 2022 r. Rząd Viktora Orbána nigdy ich nie spełnił.

Za tym pierwszym progiem znajduje się jeszcze ponad 368 szczegółowych celów reform (Reuters). Dotąd Budapeszt otrzymał jedynie 919,6 mln EUR zaliczki.

Granice ustępstw Magyar wyznaczył jasno. W liście z 13 maja napisał, że jego rząd „z pewnością nie może zobowiązać się” do wygaszenia nadzwyczajnych podatków nakładanych na zagraniczne banki i firmy energetyczne. Daniny te mocno uderzają w austriackie przedsiębiorstwa; sieć Spar płaci z tego tytułu około 75 mln EUR rocznie. Magyar sprzeciwia się także reformie emerytalnej, argumentując, że przy deficycie budżetowym wynoszącym 6,8% PKB Węgry nie są w stanie przeprowadzić zmian strukturalnych przed upływem terminu.

Komisja odpowiada obniżeniem ambicji. Urzędnicy mieli doradzić Budapesztowi, aby skupił się na 6,5 mld EUR dotacji i zrezygnował z transzy pożyczkowej wartej 3,9 mld EUR. Po 31 sierpnia niewykorzystane zobowiązania przepadają definitywnie; według własnych wytycznych Komisji termin ten jest „nie do ruszenia”.

Tocząca się sprawa sądowa i cicha furtka

Parlament Europejski pozywa Komisję w sprawie C-225/24 za odblokowanie 10,2 mld EUR dla Węgier w grudniu 2023 r. PE twierdzi, że reformy sądownictwa, które uzasadniały wypłatę, były niewystarczające (Verfassungsblog). Rzeczniczka generalna Tamara Ćapeta, której opinia poprzedza rozstrzygnięcie sędziów, w lutym przyznała rację Parlamentowi. Zarekomendowała TSUE uchylenie decyzji Komisji (European Papers). Wyrok może zapaść przed sierpniem i zawęzić pole manewru dla odblokowywania pieniędzy na podstawie politycznej dobrej woli zamiast zweryfikowanych reform.

Komisje budżetowe PE nie zabrały głosu w sprawie podpisywanego porozumienia. Ta sama instytucja, która kwestionuje poprzednie odmrożenie środków, milczy wobec następnego.

Równolegle Komisja bada możliwość przekazania pieniędzy z funduszu odbudowy przez węgierski państwowy Exim Bank. Urzędnicy przyznają, że taki kanał „znacząco ograniczyłby” nadzór Komisji nad wydatkowaniem środków. Organ odpowiedzialny za kontrolę unijnych pieniędzy rozważa więc mechanizm, który osłabia jego własną zdolność kontroli. Presja, by zdążyć przed sierpniem, zaczyna dominować nad logiką instytucjonalną, która wcześniej uzasadniała zamrożenie funduszy.

NATO: łagodniejszy ton, słabsze zobowiązania

Podczas tej samej podróży Magyar spotyka się także z sekretarzem generalnym NATO Markiem Ruttem. Zmiana wobec obstrukcji z czasów Orbána jest realna: minister spraw zagranicznych Anita Orbán zapowiedziała, że Węgry przestaną używać weta jako narzędzia nacisku.

W wymiarze operacyjnym obraz jest mniej korzystny. Węgierskie wydatki obronne spadły z 2,21% do 2,07% PKB między 2024 a 2025 r., czyli poszły w przeciwnym kierunku niż trend w Sojuszu. Na szczycie B9, formatu państw wschodniej flanki NATO, 13 maja Węgry odmówiły podpisania deklaracji wskazującej Rosję jako główne długoterminowe zagrożenie. Wybrały „konstruktywne wstrzymanie się”: nie zablokowały oświadczenia, ale nie zgodziły się firmować go własnym podpisem (B9 Joint Statement). Budapeszt podtrzymuje, że nie wyśle broni Ukrainie i nie przystąpi do unijnej wspólnej pożyczki obronnej wartej 90 mld EUR.

Plan Ruttego na lipcowy szczyt NATO w Ankarze opiera się na przełożeniu deklaracji na realne zdolności wojskowe. Węgry z przyjaźniejszą retoryką, ale malejącymi wydatkami sprawdzą, czy Sojusz uzna zmianę tonu za wkład w bezpieczeństwo.

Co naprawdę rozstrzygnie 31 sierpnia

Magyar zmienił dyplomatyczną postawę Węgier szybciej, niż wielu w Brukseli zakładało. Spełnianie warunków i gotowość do wydatkowania pieniędzy nie przyspieszyły w tym samym tempie. Sierpniowy termin pokaże, czy unijny mechanizm warunkowości potrafi odróżnić zmianę przywódcy od zmiany polityki.