Magyar odblokowuje €6.6 billion na broń

Trzy tygodnie po objęciu urzędu Péter Magyar zrobił to, czego Viktor Orbán odmawiał przez dwa lata: pozwolił, by państwa UE dostały zwrot części kosztów za broń przekazaną Ukrainie. 1 czerwca ambasador Węgier przy unijnym Komitecie Politycznym i Bezpieczeństwa, czyli brukselskim gremium nadzorującym politykę obronną UE, zasygnalizował, że Budapeszt przestanie blokować Europejski Instrument na rzecz Pokoju. To pozabudżetowy fundusz, z którego państwa członkowskie otrzymują zwrot ok. 40% wartości uzbrojenia przekazanego Ukrainie z własnych zapasów (Euromaidanpress, NewsUkraine). Bezpośredni efekt to uwolnienie 6,6 mld EUR, zamrożonych od 2024 r.

Tego samego dnia w Berlinie Magyar postawił jasną granicę: „Węgry nie wyślą Ukrainie ani żołnierzy, ani broni” (Tagesschau). Europejski Instrument na rzecz Pokoju tego jednak nie wymaga. Pieniądze trafiają do innych państw, m.in. Niemiec, Polski, Holandii czy Szwecji, które broń już wysłały. Weto Orbána nie zatrzymywało więc dostaw na Ukrainę. Zatrzymywało refundację dla sojuszników, którzy ponieśli ich koszt.

72-godzinna transakcja, której nikt nie nazwał transakcją

Dwa dni przed decyzją w sprawie funduszu Komisja Europejska zgodziła się uwolnić 16,4 mld EUR z funduszy spójności i odbudowy dla Węgier. To pieniądze na infrastrukturę i rozwój gospodarczy, które za rządów Orbána zostały zamrożone z powodu zastrzeżeń dotyczących praworządności (Euronews, Ara.cat). 3 czerwca Magyar ogłosił z kolei porozumienie z Ukrainą w sprawie praw mniejszości dla ok. 100 tys. etnicznych Węgrów na Zakarpaciu: ochrony języka, szkolnictwa węgierskojęzycznego i praw administracyjnych w gminach, w których Węgrzy stanowią ponad 10% mieszkańców (HVG).

Żadna ze stron oficjalnie nie nazwała tego pakietem, ale kolejność była czytelna: Węgry odblokowały Europejski Instrument na rzecz Pokoju, Komisja odblokowała węgierskie środki, a Ukraina zgodziła się na ustępstwa wobec mniejszości. Berlin natychmiast poparł nową linię Budapesztu. Kanclerz Merz nazwał Magyara „inspiracją dla całej Europy” (Tagesspiegel).

Na użytek krajowy Magyar przedstawił sprawę jako dowód sprawności: „W trzy tygodnie osiągnęliśmy to, czego Orbán nie zdołał zrobić przez dziesięć lat”. Fidesz zaatakował z przeciwnej strony, mówiąc o ukrytych warunkach i „podatku wojennym” nakładanym na Węgry (Origo). Obie narracje pomijają podstawowy mechanizm: zniesienie weta nie kosztuje Budapesztu bezpośrednio nic. Fundusz zwraca pieniądze innym państwom, nie Węgrom.

Fundusz, który nie pokrywa własnych obietnic

Ulga jest realna, ale ograniczona. Państwa UE złożyły wnioski o refundację na łączną kwotę 43 mld EUR za broń przekazaną Ukrainie (Eurointegration). Europejski Instrument na rzecz Pokoju zwraca ok. 40% kosztów, co zostawia ok. 26 mld EUR bez pokrycia. Pierwotna pula funduszu jest już niemal wyczerpana (Kyiv Independent).

Skalę problemu dobrze pokazał słowacki minister obrony Robert Kaliňák. Bratysława spodziewała się 250 mln EUR za przekazanie myśliwców MiG-29 i systemów obrony powietrznej S-300. Otrzyma mniej więcej jedną dziesiątą tej kwoty (Topky.sk). Szwecja, która zadeklarowała 21 pakietów wsparcia o wartości ok. 103 mld koron, liczy na zwrot co najmniej 60 mld koron, ale nie dostała jeszcze harmonogramu wypłat (Göteborgs-Posten).

Weto pozostaje załadowane

Problem konstrukcyjny, który pozwolił jednemu państwu zamrozić miliardy na dwa lata, pozostał nietknięty. Każda wypłata z Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju wymaga jednomyślności wszystkich 27 państw członkowskich. Taki wymóg wynika z traktatowych zasad polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE. Każdy kolejny rząd, który zmieni kurs, może więc odtworzyć blokadę z dnia na dzień. W 2025 r. Słowacja pokazała, jak działa ten mechanizm: sześciokrotnie zawetowała 18. pakiet sankcji wobec Rosji, zanim uzyskała od Komisji gwarancje energetyczne (Euronews).

Przy nowszych instrumentach UE próbowała obchodzić jednomyślność inaczej. W przypadku 90 mld EUR pożyczki wsparcia dla Ukrainy państwa przeciwne mogły po prostu pozostać poza mechanizmem. Ale Europejski Instrument na rzecz Pokoju, czyli narzędzie wypłacające zwrot za broń już wysłaną, nadal działa na zasadzie jednomyślności. Słabość nie jest więc incydentem politycznym, lecz cechą systemu.

Rząd Orbána złożył też skargę do Sądu UE, kwestionując prawną konstrukcję, dzięki której Bruksela skierowała zyski z zamrożonych rosyjskich aktywów przez Europejski Instrument na rzecz Pokoju bez zgody Węgier. Magyar nie potwierdził, czy wycofa sprawę. Żaden dziennikarz go o to nie zapytał. Jeśli sąd przyzna rację Budapesztowi, część już dokonanych wypłat liczonych w miliardach może zostać podważona wstecz.