Malta wierci drugi kabel z Sycylii

Na maltańskim wybrzeżu wiertnica przebija się przez skałę, przygotowując podziemny korytarz dla kabla wysokiego napięcia, który wyjdzie dalej w morze (Lovin Malta). Po ułożeniu pod dnem morskim połączy Maltę z Sycylią i da wyspie drugie połączenie z europejską siecią elektroenergetyczną oraz dodatkowe 225 MW zdolności importowych (Interconnect Malta).

Dla Malty nie jest to projekt o prestiżu, lecz o odporności. Państwo, które znaczną część importowanej energii pobiera dziś jednym kablem z Sycylii, buduje drugi kanał dostaw po to, by awaria pierwszego nie zamieniała się od razu w kryzys zasilania.

Dlaczego dwa kable zmieniają rachunek

Obecnie Malta sprowadza energię elektryczną z Sycylii przez jedno istniejące połączenie. Gdy kabel wypada z pracy albo jest wyłączany na czas konserwacji, system musi oprzeć się na krajowych elektrowniach gazowych. Drugi kabel zmienia tę logikę: nawet przy awarii pierwszego łącza wyspa nadal może pobierać energię z szerszej włoskiej sieci (Terna).

Znaczenie ma także rosnący udział słońca i wiatru. Małe systemy elektroenergetyczne źle znoszą gwałtowne wahania produkcji z OZE: nadmiar energii w południe, niedobór po zmroku. Przy jednym połączeniu z większym rynkiem operator ma ograniczone możliwości oddania nadwyżek albo szybkiego sprowadzenia brakującej mocy. Większa przepustowość do sieci kontynentalnej daje Malcie szerszy margines bilansowania, bo włoski i europejski system mogą przejąć część wahań, których sama wyspa nie jest w stanie wygładzić (European Commission).

Kabel nie zastępuje jednak lokalnych rezerw. Pouczające jest doświadczenie Hiszpanii z Balearami i Wyspami Kanaryjskimi: nawet po budowie połączeń zewnętrznych planiści wskazywali na potrzebę setek megawatów dodatkowej mocy, którą można uruchomić wtedy, gdy import albo produkcja z OZE nie wystarczają (El Periódico de la Energía). Interkonektory zmniejszają izolację systemu. Nie znoszą jej całkowicie.

Dlaczego rachunki nie muszą spaść

Każda duża inwestycja sieciowa sprzedawana jest zwykle obietnicą tańszej energii. W tym przypadku dowody są słabsze niż hasło.

Cena płacona przez gospodarstwa domowe składa się nie tylko z hurtowego kosztu energii, lecz także z opłat sieciowych, podatków, danin i dopłat publicznych (Eurostat). Bezpieczniejsza sieć może nie zmienić rachunków, jeżeli koszt budowy zostanie odzyskany w taryfach, energia importowana nie okaże się tańsza od krajowej produkcji albo rząd będzie nadal zarządzał cenami politycznie.

Tę różnicę otwarcie przyznał cypryjski minister energii. Popiera Great Sea Interconnector, czyli połączenie Cypru z Grecją, ze względów bezpieczeństwa, ale ostrzega, że niższych cen nie należy traktować jako gwarancji (Powergame). Szacowany koszt tego projektu od początku planowania niemal się podwoił, a cypryjscy krytycy kwestionują zasadność wydatku, nawet jeśli uznają jego strategiczną logikę (Kathimerini Cyprus). Malta stanie przed podobnym sporem.

Kto zyskuje, kto płaci

Korzyści i koszty nie rozkładają się symetrycznie. Maltańskie gospodarstwa domowe i firmy zyskają, jeśli sieć będzie stabilniejsza, a przerwy w dostawach rzadsze. Podatnicy poniosą koszt budowy, którego pełna wysokość pozostaje publicznie trudna do ustalenia, choć w obiegu pojawiały się kwoty około 300 mln EUR (Interconnect Malta, European Commission). Operatorzy krajowych elektrowni gazowych stracą część godzin pracy wraz ze wzrostem importu, ale zachowają znaczenie jako rezerwa awaryjna.

Projekt wpisuje się w szerszy nacisk UE na rozbudowę połączeń transgranicznych. Część państw członkowskich nie osiągnie unijnego celu 15% interkoneksji, czyli udziału mocy wytwórczych kraju, który może przepływać przez granice, a Komisja Europejska od lat zachęca systemy peryferyjne do budowy fizycznych połączeń z siecią kontynentalną (European Commission). Wiercenia prowadzone dziś na Malcie są więc polisą ubezpieczeniową. Utrudnią wyłączenie wyspy z systemu, ale nie dają podstaw do obietnicy tańszej energii.