PE głosuje 347-165 za blokadą funduszy Słowacji

Gdy Unia naciskała na Węgry za demontaż standardów demokratycznych, Viktor Orbán mógł liczyć na to, że Polska i Słowacja osłabią skutki presji. Robert Fico takiej osłony już nie ma. Parlament Europejski stosunkiem głosów 347 do 165 wezwał Komisję Europejską do zamrożenia unijnych pieniędzy dla Słowacji, wskazując na systemowe rozbieranie instytucji antykorupcyjnych państwa (European Parliament, n-tv). To najostrzejsze od 2022 r., czyli od zamrożenia środków dla Węgier, starcie o praworządność z urzędującym rządem państwa UE.

Co rozebrał Fico

Rezolucja PE opisuje konkretne szkody instytucjonalne. Słowacja zlikwidowała Specjalną Prokuraturę i Narodową Agencję Kryminalną, czyli dwa organy prowadzące sprawy korupcji na wysokich szczeblach władzy. Zmiany w kodeksie karnym obniżyły kary za przestępstwa korupcyjne, a liczba takich postępowań wyraźnie spadła. Rząd planuje też zastąpić niezależny urząd chroniący sygnalistów instytucją, której szefa wskazywałby przewodniczący parlamentu (European Parliament, Aktuality.sk).

Parlament wezwał Komisję do uruchomienia mechanizmu warunkowości, czyli regulacji z 2020 r., która pozwala wstrzymać środki UE, gdy problemy z praworządnością zagrażają budżetowi Unii. Europosłowie chcą też wszczęcia postępowań naruszeniowych, formalnej procedury prawnej wobec państwa łamiącego prawo UE. Daniel Freund, niemiecki europoseł Zielonych i główny autor rezolucji, nazwał zamrażanie funduszy „skuteczniejszą bronią” niż art. 7, polityczną opcję atomową UE, wymagającą jednomyślności i nigdy niewykorzystaną do końca. Poparł go Niclas Herbst z CDU, co stworzyło rzadki front Zielonych i chadeków (EUobserver).

Fico został bez sojuszników

Od wcześniejszych sporów o praworządność tę sprawę odróżnia polityczna samotność Ficy. Nowy premier Węgier Péter Magyar, który w kwietniu pokonał Orbána, głosował za rezolucją. Jego partia Tisza uzależniła ewentualne odnowienie Grupy Wyszehradzkiej, czyli bloku Węgier, Polski, Czech i Słowacji, od spełnienia przez Ficę postulatów dotyczących praw mniejszości węgierskiej na Słowacji (Telex). Węgry, dawniej najbliższy partner Bratysławy w blokowaniu unijnej presji, dziś same popierają nacisk na słowacki rząd. Zwycięstwo Magyara usunęło z regionu ostatni gabinet gotowy politycznie osłaniać Ficę.

Polska Donalda Tuska od przejęcia władzy w 2023 r. popiera unijne egzekwowanie standardów praworządności. Czescy europosłowie partii rządzących głosowali za rezolucją; po stronie Ficy stanęła tylko opozycyjna ANO Andreja Babiša (ČT24). V4, która przez lata bywała tarczą dla rządów cofających standardy demokratyczne, zaczyna działać jak mechanizm nacisku na jednego z własnych członków.

Ruch należy do Komisji

Rezolucja nie jest wiążąca. Mechanizm warunkowości może uruchomić wyłącznie Komisja, a zamrożenie środków musi zatwierdzić Rada UE, w której głosują ministrowie państw członkowskich. Decyzja zapada większością kwalifikowaną, więc jedno państwo nie może uratować Ficy wetem. Warunki polityczne są dziś dla Komisji korzystniejsze niż w sporze z Węgrami: rządy najbardziej skłonne do blokowania sankcji zmieniły się, a presja Parlamentu jest jednoznaczna.

Komisja wykonała już pierwsze kroki. W listopadzie 2025 r. wszczęła postępowanie naruszeniowe dotyczące zmian konstytucyjnych, a w styczniu 2026 r. kolejne, związane ze zmianami w ochronie sygnalistów (n-tv). Pełnego uruchomienia mechanizmu warunkowości jednak nie zadeklarowała. Rzecznik Komisji stwierdził, że Bruksela „nie zawaha się użyć wszystkich instrumentów”, czyli zostawił instytucji pole manewru bez obietnicy działania (Brussels Watch).

Sprawę komplikuje precedens węgierski. Komisja zamroziła znaczną część funduszy dla Węgier na podstawie tego samego mechanizmu, po czym kontrowersyjnie odblokowała część środków bez potwierdzonych reform. Zastosowanie warunkowości wobec Słowacji będzie więc testem spójności całego narzędzia.

Finansowa ekspozycja Bratysławy jest duża. Słowacja mocno zależy od funduszy spójności i środków z instrumentu odbudowy. Unijny urząd ds. zwalczania nadużyć OLAF już w maju 2025 r. obciął 1,225 mln EUR ze słowackiej alokacji z powodu nieprawidłowości, ale pełne zamrożenie w ramach mechanizmu warunkowości byłoby znacznie dotkliwsze. Prezydent Peter Pellegrini, koalicjant Ficy, nazwał głosowanie „międzynarodowym wstydem”, lecz przewidział, że do faktycznego zamrożenia funduszy nie dojdzie (Aktuality.sk).

Głosowanie w Parlamencie daje Komisji polityczną osłonę do działania. O tym, czy zostanie wykorzystana, przesądzi to, jak poważnie Bruksela traktuje własne instrumenty. Fico, inaczej niż Orbán w szczytowym okresie solidarności V4, nie ma już nikogo, kto negocjowałby za niego.