Meridiam wchodzi w cypryjski kabel

Cypr pozostaje jedynym państwem UE, którego sieć elektroenergetyczna nie jest połączona z systemem europejskim (Komisja Europejska). To nie jest techniczny szczegół, lecz jeden z głównych powodów, dla których wyspa ma droższą i mniej elastyczną energetykę niż reszta Unii. Podmorski kabel z Krety miałby tę izolację zakończyć. 5 sierpnia francuski inwestor infrastrukturalny Meridiam podpisał umowę wejścia jako większościowy udziałowiec Great Sea Interconnector, spółki rozwijającej projekt (Baird Maritime, Proto Thema). Projekt zyskał poważnego sponsora finansowego. Nadal nie ma jednak zatwierdzonego budżetu budowy.

Co kupił Meridiam — i czego wciąż brakuje

Meridiam obejmuje ponad 50% udziałów. Do tej pory kontrolę nad projektem sprawował ADMIE, niezależny operator greckiej sieci przesyłowej, który przejął go z wcześniejszej struktury deweloperskiej w październiku 2023 r. ADMIE pozostaje mniejszościowym partnerem: ma prowadzić prace inżynieryjne na etapie przygotowania, a po wybudowaniu kabla odpowiadać za jego eksploatację (Iefimerida). Równolegle zawarto osobne porozumienie z francuskim producentem kabli Nexans w sprawie badań dna morskiego, czyli prac potrzebnych do potwierdzenia trasy i warunków technicznych ułożenia połączenia (Newsit).

Kolejność ma znaczenie. Badania dna poprzedzają finalną decyzję inwestycyjną, czyli moment, w którym sponsorzy faktycznie zobowiązują się sfinansować całą budowę. Wejście Meridiamu przesuwa projekt do etapu przygotowań terenowych. Nie oznacza jeszcze, że inwestycja przeszła punkt bez odwrotu.

Warunków finansowych nie ujawniono. Baird Maritime podał, że szczegóły transakcji nie zostały opublikowane (Baird Maritime). Jeden z greckich portali pisał o inwestycji Meridiamu na poziomie 250 mln EUR, ale żadna wypowiedź ze strony francuskiej spółki publicznie tej kwoty nie potwierdziła (in.gr). Nie wiadomo więc, jak dokładnie wygląda pakiet udziałów, skład władz spółki ani skala zobowiązania kapitałowego.

Część pieniędzy już jednak wydano. Jak wcześniej pisało To Brief, do końca 2024 r. Nexans otrzymał 251,4 mln EUR, a wyprodukowanych było 160 km kabla, mimo że nie wydano pełnego polecenia rozpoczęcia prac dla kontraktu wartego ok. 1,43 mld EUR plus VAT. Nexans negocjował też zamówienie pomostowe, które miałoby przykryć okres opóźnienia (Capital.gr).

Kto zapłaci za kabel

Budżet odcinka Kreta-Cypr szacowany jest na ok. 1,9 mld EUR (Kathimerini, Komisja Europejska). Unijna dotacja w wysokości ok. 657 mln EUR, pochodząca z programu finansowania transgranicznej infrastruktury energetycznej, pokrywa mniej więcej jedną trzecią kosztów (EUR-Lex). Pozostałe ok. 1,24 mld EUR musi pochodzić z trzech źródeł: kapitału inwestorów, kredytów bankowych oraz opłat doliczanych do rachunków za energię.

Największy ciężar spadnie na Cypr. Uzgodniona formuła przypisuje wyspie 63% kosztów kabla, a Grecji 37%; cypryjski regulator zatwierdził już 125 mln EUR opłat w rachunkach na etapie budowy (Kathimerini). Presja czasu nie jest abstrakcyjna. Po 2029 r. Cyprowi może zabraknąć ok. 750 MW mocy, gdy z systemu będą wypadać starzejące się bloki w Dhekelii i Vasiliko, a dotychczasowe plany zakładały uruchomienie kabla do 2030 r. (Cyprus Mail).

Samo podłączenie do sieci europejskiej nie gwarantuje jednak niższych rachunków. Inwestycje sieciowe są odzyskiwane przez taryfy przesyłowe i dystrybucyjne, czyli regularne opłaty zatwierdzane przez krajowych regulatorów i doliczane odbiorcom. Irlandzki przykład z 2026 r. pokazuje mechanizm: decyzja regulatora podniosła rachunki gospodarstw domowych o ok. 41 EUR rocznie, aby sfinansować modernizację sieci (The Irish Times). Cypr, który ma zapłacić za infrastrukturę bardzo dużą w relacji do rozmiaru własnego rynku energii, stoi przed wyższym kosztem przypadającym na gospodarstwo domowe.

Europejski Trybunał Obrachunkowy zwracał uwagę, że transgraniczne projekty sieciowe w UE często łapią opóźnienia nawet wtedy, gdy ich uzasadnienie gospodarcze jest mocne (Europejski Trybunał Obrachunkowy). GSI wpisuje się w ten schemat. Sponsorzy pokazali, że projekt odzyskał impet. Nie pokazali jeszcze dokumentów, które dowiodłyby, że da się go sfinansować do końca.