Kabel na Cypr utknął na brzegu

Na dno między Kretą a Cyprem nie wrócił żaden statek badawczy. Trzy tygodnie po tym, jak francuski fundusz infrastrukturalny przejął większość w spółce projektu, który ma zakończyć energetyczną izolację Cypru, morze pozostaje puste. Great Sea Interconnector zyskał sponsora. Nie przeszedł jednak dwóch prób, które zdecydują o jego losie: kto zapłaci rachunek i kto będzie w stanie wznowić prace na wodzie.

Co kupił Meridiam

5 sierpnia premier Grecji Kyriakos Mitsotakis ogłosił, że Meridiam, paryski inwestor infrastrukturalny, obejmie 66% udziałów w spółce projektowej GSI. Grecki operator sieci przesyłowej ADMIE, czyli instytucja zarządzająca krajową siecią wysokich napięć, zachowuje 34% i pozostaje technicznym liderem przedsięwzięcia (Greek PM, Capital, Politis).

To zmiana właścicielska, nie postęp na budowie. W publicznie dostępnych dokumentach nie udało się znaleźć ceny transakcji, składu władz spółki ani zasad podziału ryzyka, gdyby koszty wzrosły (Dnews). W projekcie są teraz dwie francuskie firmy: Meridiam jako sponsor oraz Nexans jako wykonawca kabla. Daje to Paryżowi większą pozycję handlową na trasie połączenia, ale udział w spółce projektowej nie jest jeszcze gwarancją finansowania.

Budżet przedsięwzięcia wynosi około 1,9 mld EUR. Z grantów UE w ramach Connecting Europe Facility, unijnego instrumentu współfinansowania transgranicznej infrastruktury energetycznej, pochodzi około 657 mln EUR (Enerdata, Balkan Green Energy News). Reszta, czyli ponad 1 mld EUR, zależy od inwestorów, banków i odbiorców energii, którzy mieliby spłacać projekt w taryfach przez kolejne lata. Wniosek o finansowanie z Europejskiego Banku Inwestycyjnego, według doniesień opiewający na około 1 mld EUR, pozostaje na etapie badania due diligence, a nie zatwierdzonego kredytu (Proto Thema, CNA).

Cypr dostanie kabel i znaczną część rachunku

Dla Cypru interkonektor oznacza wyjście z energetycznej izolacji. Dla cypryjskich odbiorców oznacza też dużą część kosztów. Zgodnie z unijnymi zasadami podziału nakładów przy transgranicznych projektach energetycznych na Cypr przypada około 63% kosztów odcinka Grecja-Cypr. Rachunek nie zostanie zapłacony jednorazowo, lecz rozłożony na przyszłe taryfy (Politis, Kathimerini Cyprus).

Napięcie zwiększa różnica między kosztami deklarowanymi a uznanymi przez regulatora. ADMIE twierdzi, że wydało już około 251 mln EUR, ale cypryjski regulator uznał dotąd jedynie około 82 mln EUR. Ta luka niemal automatycznie przenosi się na przyszłe spory taryfowe (Proto Thema). Minister energii George Papanastasiou mówi, że Nikozja czeka na ocenę EBI, zanim zdecyduje, czy państwo obejmie udziały w projekcie (SigmaLive). Partie opozycyjne AKEL i DISY domagają się pełnego ujawnienia warunków porozumienia Meridiam-ADMIE oraz całkowitych zobowiązań Cypru (Kathimerini Cyprus).

Według doniesień Cypr uzależnia też własny wkład w wysokości 125 mln EUR od widocznego postępu na morzu: wydania NAVTEX-u, czyli morskiego komunikatu pozwalającego jednostkom badawczym działać na wodach międzynarodowych, oraz wznowienia prac na dnie (Capital). Do połowy sierpnia nie potwierdzono wydania takiego NAVTEX-u (Philenews).

Co sprawdza ten kabel

Znaczenie GSI wykracza poza jeden podmorski kabel. Projekt sprawdza, czy unijny status priorytetowy i unijne dotacje wystarczą do zbudowania realnej infrastruktury, gdy trasa przebiega przez akweny kwestionowane przez Turcję, krajowi regulatorzy muszą uzgodnić taryfy, a finansowanie pozostaje niepełne. Łańcuch decyzyjny jest czytelny: Meridiam kontroluje spółkę projektową, ADMIE prowadzi część techniczną, cypryjski regulator decyduje, ile zapłacą odbiorcy, EBI rozstrzyga o kredycie, a NAVTEX otwiera albo zamyka drogę do wznowienia prac. Każde z tych ogniw może zatrzymać projekt.

Media opisują koordynację między Mitsotakisem, prezydentem Cypru Nikosem Christodoulidesem i Emmanuelem Macronem w sprawie ponownego uruchomienia badań, być może z udziałem francuskich jednostek (Les Echos). Nie udało się jednak znaleźć informacji o francuskiej gwarancji państwowej. Następnym twardym dowodem będzie numer NAVTEX-u, nazwa statku i sprzęt badawczy pracujący między Kretą a Cyprem. Dopóki tego nie ma, projekt poprawił strukturę właścicielską, ale nie ruszył z budową.