Merz stawia finansowanie Ukrainy przed budżetem UE

Finansowanie Ukrainy na 2027 r. Merz wpisał do negocjacji o budżecie UE na lata 2028–2034. Kanclerz Niemiec powiedział przywódcom Unii, że nowych ram finansowych nie da się uzgodnić, dopóki każde państwo członkowskie „bez wyjątku” nie weźmie na siebie sprawiedliwej części potrzeb Ukrainy (Financial Times, F.A.Z.). Merz nie zgłosił weta. Ponieważ budżet wymaga zgody wszystkich rządów, jego warunek zmienia jednak głos Niemiec w narzędzie nacisku. Stolice niechętne nowej pożyczce dla Ukrainy już odpowiadają.

List trafił do António Costy, przewodniczącego Rady Europejskiej, który prowadzi szczyty przywódców UE. Na konferencji prasowej 10 listopada Merz powiedział, że porozumienie w sprawie finansowania Ukrainy jest warunkiem zamknięcia negocjacji budżetowych. Odrzucił też powtórzenie obecnego modelu pożyczki: przystąpiły do niego 24 rządy, a trzy pozostały poza nim (transkrypcja niemieckiego rządu). Pierwsze reakcje na list opisaliśmy wczoraj (To Brief).

O jakie pieniądze toczy się spór

Łatwo pomylić dwie pule pieniędzy. Pierwsza już istnieje: to pożyczka do 90 mld EUR na lata 2026–2027, zapisana w prawie UE (EUR-Lex). Uruchomiono ją z udziałem 24 rządów, co pokazuje, że Unia może finansować Ukrainę bez zgody wszystkich państw (Rada UE).

Druga pula jest przedmiotem obecnego sporu. Ukrainie brakuje około 70 mld EUR ponad środki przewidziane w dotychczasowych planach (European Pravda). To najpilniejsza luka. Komisarz ds. gospodarki Valdis Dombrovskis powiedział, że Unia rozważa pokrycie z niej około 45 mld EUR. Komisja Europejska, unijny organ wykonawczy, nie przedstawiła jeszcze możliwych rozwiązań.

Nowy budżet nie załata tej luki na czas. Rezerwa na Ukrainę, wydzielona w jego ramach, zacznie działać dopiero w 2028 r. (EUR-Lex).

Kto może zablokować kogo

Każdy rząd musi zatwierdzić nowy budżet UE, który określi limity wydatków na lata 2028–2034 (EUR-Lex). Niemcy mogą więc wstrzymać porozumienie, tak samo jak każde inne państwo. Impas nie sparaliżuje całej Unii: traktat przewiduje, że limity z ostatniego roku poprzedniego budżetu będą obowiązywać do czasu zawarcia nowej umowy.

Robert Fico wykorzystał tę symetrię. Nazwał posunięcie Merza „szantażem” i zapowiedział, że jeśli Niemcy zablokują budżet, by zmusić wszystkich do udziału w pożyczce dla Ukrainy, Słowacja zrobi to samo (TASR). Fico uzależnił słowacką blokadę od pierwszego ruchu Berlina; na razie żaden z rządów nie sięgnął po weto.

Prezydent Bułgarii Rumen Radev obrał inną drogę. Odmówił udziału w nowym finansowaniu dłużnym, ale zapowiedział, że Sofia nie będzie przeszkadzać innym państwom (Bułgarskie Radio Narodowe). Wskazał na pomoc, której Bułgaria już udziela: dostawy energii elektrycznej i wsparcie dla ukraińskich rodzin.

Czechy i Węgry zajmują stanowisko pośrednie. Premier Czech Andrej Babiš poparł długoterminową pomoc UE dla Ukrainy, ale sprzeciwił się uzależnianiu budżetu od wcześniejszego porozumienia w sprawie Ukrainy (czeski rząd). Péter Magyar, stojąc obok Merza w Berlinie, zgodził się na pomoc humanitarną, ale wykluczył nowe zadłużenie Węgier i udzielanie przez nie gwarancji (HVG). Żaden z nich nie zagroził wetem ani nie zobowiązał się do udziału w finansowaniu.

Wątpliwości zgłaszają także sojusznicy Ukrainy. Wiceminister ds. europejskich Ignacy Niemczycki ostrzegł, że powiązanie obu negocjacji może utrudnić porozumienie (Euronews Polska). Warszawa chce, by Ukraina otrzymała środki. Zastanawia się jednak, czy blokowanie budżetu przyspieszy osiągnięcie tego celu.

Costa próbuje prowadzić oba procesy osobno. Zgodził się na szeroką dyskusję o Ukrainie w Dublinie 13 listopada, a szczegółowe rozmowy o finansowaniu przesunął na nadzwyczajny szczyt 26–27 listopada (Euronews, Rada UE).

Co Merz może wymusić, a czego nie

Merz może opóźniać nowy budżet UE tak długo, jak będzie gotów ponosić polityczny koszt. Wiedzą o tym wszystkie stolice. Ta przewaga nie zmusza jednak każdego rządu do podpisania się pod pożyczką. Obecny mechanizm finansowania do 90 mld EUR pokazuje, że prawo UE pozwala pożyczać pieniądze grupie chętnych państw, podczas gdy pozostałe mogą nie brać udziału. Żądanie Merza, by dołączyli wszyscy, wynika więc z presji politycznej, a nie z wymogu prawnego.

Jest jeden warunek, który ogranicza pole manewru obu stron. Dopóki Komisja nie przedstawi planu na dodatkowe środki dla Ukrainy w 2027 r., żadna stolica nie wie, ile miałaby wynosić jej „sprawiedliwa część”. Dopiero wtedy zacznie się właściwy targ, a Merz już podniósł polityczny koszt wycofania się z rozmów.