Merz wiąże budżet UE z luką Ukrainy

Kanclerz Friedrich Merz uzależnił poparcie Niemiec dla budżetu UE na lata 2028–2034 od tego, czy każde państwo członkowskie pomoże sfinansować Ukrainę — podał 9 listopada Financial Times. Warunek zapisał w liście z 6 listopada do António Costy, który przewodniczy szczytom, na których unijni przywódcy uzgadniają wspólne stanowisko (Rapporteur). Merz łączy w ten sposób dwa odrębne spory: o brakujące środki dla Ukrainy na 2027 r. i o kolejny siedmioletni budżet UE, który może zablokować każdy rząd.

Co wynika z listu, a czego w nim nie ma

W opublikowanych fragmentach Merz domaga się, by „wszyscy, bez wyjątku” zobowiązali się pomóc pokryć niedobór środków Ukrainy w 2027 r. (Rapporteur, Kyiv Independent). Takie zobowiązanie stawia jako warunek rozpoczęcia dalszych rozmów o wydatkach.

Jak podaje Kyiv Independent, który również widział list, nie ma w nim ultimatum. Groźba blokady pochodzi od anonimowego niemieckiego urzędnika. Powiedział on Financial Times, że do zamknięcia negocjacji budżetowych potrzebne jest poparcie wszystkich państw członkowskich.

Groźba ma znaczenie ze względu na tryb przyjmowania budżetu. Potrzebna jest jednomyślna zgoda rządów oraz zgoda Parlamentu Europejskiego (art. 312 TFUE). Niemcy mogą odmówić poparcia, podobnie jak każde z pozostałych 26 państw (przewodnik Rady UE). Costa może wypracować kompromis, ale nie może przełamać sprzeciwu rządu.

Weto oznaczałoby koszty także dla Berlina. Wydatki UE nie zostałyby wstrzymane, ponieważ traktaty pozwalają zachować limity z poprzedniego budżetu do czasu przyjęcia nowego (art. 312 TFUE). Utknęłyby jednak nowe priorytety, w tym wydatki na obronność i konkurencyjność, których domagały się Niemcy i pięć innych rządów, opowiadając się jednocześnie za mniejszym budżetem (rząd Niemiec). Berlin chce więc, by partnerzy przeznaczyli więcej na Ukrainę, a zarazem domaga się ograniczenia łącznych wydatków UE.

Luki, której nikt jeszcze nie podzielił

Łatwo pomylić dwa źródła finansowania. W lutym rządy UE uzgodniły stanowisko w sprawie ram prawnych pożyczki do 90 mld EUR na lata 2026–2027 (Rada UE). Oprócz niej Ukraina i UE wskazały kolejną lukę, wynoszącą około 70 mld EUR w 2027 r. (Komisja Europejska). Opublikowane fragmenty listu nie mówią, ile miałoby zapłacić każde państwo ani skąd dokładnie miałyby pochodzić środki.

Uzyskanie zgody wszystkich rządów będzie trudne. Premier Bułgarii Rumen Radev powiedział, że jego kraj nie może uczestniczyć w pakiecie o wartości 70 mld EUR (rząd Bułgarii). Czechy, Węgry i Słowacja zostały zwolnione z finansowych zobowiązań związanych z obecną pożyczką, a żądanie Merza oznaczałoby dla nich nowe.

Sam budżet UE już dzieli rządy. Państwa wpłacające do niego więcej, niż z niego otrzymują, chcą go zmniejszyć; inne, jak Portugalia, bronią wydatków na regiony i rolnictwo (To Brief). Warunek Merza dokłada drugi spór do negocjacji, które nie rozstrzygnęły jeszcze pierwszego.

Także wśród sojuszników Kijowa pojawiły się zastrzeżenia do tej taktyki. 6 listopada, zanim list ujrzał światło dzienne, wiceminister spraw zagranicznych Polski Ignacy Niemczycki ostrzegał, że połączenie rozmów o Ukrainie z negocjacjami budżetowymi może utrudnić porozumienie (Euronews). Merz nie może zakładać, że rządy popierające Ukrainę poprą też jego sposób prowadzenia negocjacji.

Jako sposób na ograniczenie obciążeń krajowych budżetów często wskazuje się zamrożone rosyjskie aktywa państwowe. Belgia chce jednak, by inne rządy podzieliły ryzyko takiego rozwiązania za pomocą gwarancji, których nie mogłyby później wycofać (parlament Belgii). W praktyce sprawa wraca więc do pieniędzy państw członkowskich i tego, kto zagwarantuje ich wypłatę.

W projekcie budżetu na kolejne lata Komisja Europejska proponuje Rezerwę dla Ukrainy z limitem 88,9 mld EUR w cenach z 2025 r. (projekt rozporządzenia). Środki miałyby być dostępne od 2028 r., więc nie pokryją luki z 2027 r. Opublikowane fragmenty listu nie wskazują, czy Merz uznaje tę kwotę za wystarczającą na kolejne lata.

Merz zmienił finansowanie Ukrainy ze wspólnego celu w warunek porozumienia budżetowego. Wspiera go wiarygodną groźbą weta, choć jego użycie opóźniłoby także wydatki, na których zależy Berlinowi. Nie określił, kto i ile miałby zapłacić. Dopóki tego podziału nie ma, dodatkowe 70 mld EUR (Komisja Europejska) pozostaje żądaniem bez przypisanego rachunku.