MOL ma zakończyć rosyjską kontrolę NIS

Serbia 16 czerwca podpisała z węgierskim MOL-em umowę akcjonariuszy, która ma przebudować sposób zarządzania NIS (Naftna Industrija Srbije), najważniejszą spółką naftową w kraju. To jednak na razie projekt warunkowy: Gazprom Neft musiałby sprzedać pakiet kontrolny, a OFAC, czyli biuro Departamentu Skarbu USA egzekwujące sankcje, musiałby zaakceptować transfer (MOL/BSE PDF, Balkan Green Energy News). W praktyce chodzi o instrukcję wyjścia z rosyjskiej kontroli nad firmą, która nadal ma rosyjskich akcjonariuszy, nadal potrzebuje amerykańskiej zgody na zakup ropy i nadal prowadzi jedyną rafinerię Serbii. Obecna amerykańska licencja operacyjna wygasa 1 lipca, czyli za dwa tygodnie.

Pančevo: jedna rafineria, bez krajowej rezerwy

Znaczenie NIS sprowadza się do Pančeva. Rafineria pod Belgradem przerabia około 4,8 mln ton ropy rocznie i jest jedynym takim zakładem w Serbii (Focus, NIS). Udział NIS w serbskim rynku paliw szacowany jest na 80–95% (EnergyNews.pro, Večernji list). Różnica między tymi szacunkami jest politycznie mniej istotna niż sam mechanizm zależności: jeśli Pančevo stanie, Serbia nie ma krajowego zamiennika.

Gazprom Neft posiada 44,85% NIS, Gazprom kolejne 11,30%, a państwo serbskie około 29,87% (BTA). Ponieważ spółka pozostaje pod rosyjską kontrolą, sankcje OFAC ograniczają możliwość prowadzenia z nią interesów. Banki, dostawcy ropy, ubezpieczyciele i firmy usługowe bez wyraźnej zgody USA biorą na siebie ryzyko prawne (BizSrbija). Ta zgoda ma formę czasowych licencji. NIS ma licencję operacyjną przedłużoną do 1 lipca (Marketscreener/Reuters). MOL ma osobną licencję na kontynuowanie rozmów akwizycyjnych (European Western Balkans). Obie są krótkoterminowe i obie mogą wygasnąć.

Jeśli do tego dojdzie bez porozumienia, NIS może utracić dostęp do zakupów ropy, rozliczeń płatności i kontraktów dostawczych (BizSrbija). Dla państwa z jedną rafinerią taka luka licencyjna oznacza kryzys zaopatrzenia w paliwa.

Dziesięcioletnia gwarancja, jeśli Waszyngton się zgodzi

Zgodnie z umową MOL miałby przejąć zarządzanie NIS jako większościowy akcjonariusz. Serbia dokupiłaby dodatkowe 5% akcji, wydzielone z rosyjskiego pakietu w tej samej transakcji, i uzyskałaby prawa blokujące w sprawach uznanych za interes narodowy (MOL/BSE PDF, Energetski Portal). Węgierska spółka zobowiązałaby się utrzymać pracę rafinerii w Pančevie przez co najmniej 10 lat, mniej więcej na poziomie średnich mocy z czterech lat poprzedzających sankcje (Serbia Business, Balkan Green Energy News).

MOL ma już rafinerie i sieci paliwowe na Węgrzech, Słowacji i w Chorwacji (Portfolio). Nie jest więc tylko inwestorem finansowym. To regionalny koncern energetyczny, który w razie powodzenia transakcji wchłonie sąsiedni rynek.

Kto płaci, kto zyskuje i na co patrzy Chorwacja

Chorwacja ma w tej sprawie bezpośredni interes finansowy. Ropa trafia do Pančeva rurociągiem JANAF, biegnącym od chorwackiego wybrzeża w głąb regionu (HRT, Net.hr). Opłaty tranzytowe JANAF są przychodem Zagrzebia; postój rafinerii w Pančevie oznaczałby ich spadek.

Ostrzeżeniem jest Rumunia. Rafineria Petrotel Lukoilu w Ploeszti nadal tkwi w sankcyjnym zawieszeniu, a jej operator nie chce wznowić pracy bez formalnej licencji OFAC, choć władze rumuńskie informowały, że otrzymały pewne amerykańskie wyjaśnienia (HotNews). Na Bałkanach aktywa energetyczne z rosyjskim udziałem są więc wypychane przez eksterytorialne sankcje USA z dotychczasowego modelu działania. Każde państwo szuka własnego wyjścia.

Serbia, jeśli transakcja zostanie zamknięta, zyskuje ciągłość dostaw, ale nie konkurencję. NIS pozostanie dominującym dostawcą paliw niezależnie od tego, czy kontrolę sprawuje Gazprom, czy MOL. Konsumenci dostają większą pewność zaopatrzenia, ale nie automatycznie niższe ceny (Balkan Caucasus Observatory). MOL zyskuje istotne rozszerzenie rynku. Rosja traci aktywo, choć cena sprzedaży podawana przez węgierskie media, około 900 mln–1 mld EUR, nie została potwierdzona w dokumentach transakcyjnych (Portfolio).

Czekanie na Waszyngton

Umowa nadal zależy od dwóch stron, które nie muszą się spieszyć. Gazprom Neft musi zgodzić się na sprzedaż. OFAC musi ocenić, czy transakcja rzeczywiście usuwa rosyjską kontrolę, czy tylko przesuwa ją na papierze (Telex). Niejasny pozostaje nawet dokładny pakiet, który miałby przejąć MOL: w publicznych doniesieniach pojawiają się wartości od 51,56% do 56,16% (BTA, European Western Balkans). Pełne warunki licencji OFAC nie są publiczne. A 1 lipca jest za dwa tygodnie.