Czarnogóra zamyka rozdziały, Chorwacja stawia warunki

Zamknięcie kolejnych rozdziałów przybliża Czarnogórę do końca negocjacji akcesyjnych z UE. 12 października tymczasowo zamknęła trzy: dotyczące polityki gospodarczej i pieniężnej, statystyki oraz polityki społecznej. Ma teraz zamkniętych 21 z 33 otwartych rozdziałów (Rada UE, Komisja Europejska). Zgoda Chorwacji, jak każdego państwa UE, jest potrzebna przy zamknięciu każdego rozdziału. Zagrzeb opublikował listę spraw, które chce rozwiązać wcześniej, ale dostępne informacje nie wskazują, by zablokował którykolwiek z nadal otwartych rozdziałów.

Rozdział negocjacyjny to obszar polityki, w którym kandydat musi wykazać, że potrafi stosować unijne przepisy. Zamknięcie jest tymczasowe: UE może ponownie otworzyć rozdział, dopóki cała umowa nie zostanie uzgodniona (Komisja Europejska). Premier Milojko Spajić chce zamknąć pozostałe rozdziały do końca 2026 r., podpisać traktat akcesyjny w 2027 r. i doprowadzić do członkostwa w 2028 r. (rząd Czarnogóry).

Czego domaga się Zagrzeb

Większość chorwackich postulatów dotyczy wojny z lat 90. Ministerstwo spraw zagranicznych Chorwacji domaga się odszkodowań dla osób przetrzymywanych w obozie Morinj, ochrony tablicy pamiątkowej w tym miejscu, informacji o losie 14 zaginionych oraz śledztw i procesów w sprawach o zbrodnie wojenne (chorwackie MSZ). Chce też rozstrzygnięcia roszczeń majątkowych chorwackich rodzin.

Pozostałe żądania pokazują, jak szeroka może być lista sporów dwustronnych. Zagrzeb chce, by zmieniono nazwę pływalni w Kotorze, nazwanej imieniem Zorana Gopčevicia. Domaga się też kontynuowania rozmów o granicy morskiej oraz zwrotu żaglowca szkolnego Jadran, który, zdaniem Chorwacji, należy do niej. Przywołane źródła nie rozstrzygają sporu o własność jednostki. Minister spraw zagranicznych Gordan Grlić Radman odrzuca określenie „blokada” i mówi, że Chorwacja upomina się o kwestie fundamentalne (HRT).

Komisja Europejska ocenia postępy kandydata i rekomenduje, kiedy rozdział jest gotowy do zamknięcia, ale sama nie może podjąć takiej decyzji. Zgodnie z ramami negocjacyjnymi Czarnogóry z 2012 r. zgodę muszą wyrazić wszystkie państwa UE (ramy negocjacyjne). Chorwacja ma jeszcze możliwość odmowy zgody na samym końcu procesu: art. 49 traktatu UE wymaga, by każde państwo członkowskie zatwierdziło przyjęcie nowego kraju i ratyfikowało traktat akcesyjny (EUR-Lex).

Część chorwackich postulatów pokrywa się z wymaganiami samej UE. W raporcie z 2025 r. Komisja oceniła, jak Czarnogóra radziła sobie ze sprawami zbrodni wojennych w ramach rozdziału 23, poświęconego praworządności, sądom i prawom podstawowym (raport Komisji). Ramy negocjacyjne z 2012 r. wymagają dobrosąsiedzkich stosunków i pokojowego uregulowania sporów granicznych. Nie mówią jednak, kto ma być właścicielem statku ani jak ma nazywać się pływalnia (ramy negocjacyjne).

Doniesienia o sprzeciwie, ale bez potwierdzenia blokady

Najdalej idące doniesienie pojawiło się 24 września. Euronews podał wtedy, że Chorwacja blokuje cztery rozdziały: transportowy (14), dotyczący sądów i praw (23), wymiaru sprawiedliwości i bezpieczeństwa (24) oraz polityki zagranicznej (31) (Euronews). Późniejsze publikacje przedstawiały węższy zakres sporu. Czarnogórski portal Vijesti informował w lipcu o sprzeciwie wobec rozdziału transportowego, ale 9 października napisał, że jego status jest niejasny (Vijesti). Październikowy materiał RTCG o ośmiu chorwackich żądaniach łączy sześć z nich z rozdziałem 23, a sprawy statku i granicy z rozdziałem 31 (RTCG).

Oficjalny zapis mówi jeszcze mniej. Protokół Rady UE z 12 października wymienia zamknięte rozdziały, a transport pozostawia otwarty bez podania przyczyny (Rada UE). Rozdział 24 ma też własne przeszkody do pokonania, między innymi dostosowanie polityki wizowej do unijnych zasad (ocena Komisji). Przywołane tu źródła nie potwierdzają, że Chorwacja obecnie blokuje ten rozdział. Sam fakt, że pozostaje otwarty, nie dowodzi użycia weta.

Sprawa ma znaczenie także dla innych kandydatów. 6 października Komisja zaproponowała, by w trakcie negocjacji decyzje podejmować większością kwalifikowaną, czyli tak, by żadne pojedyncze państwo nie mogło ich zablokować (komunikat Komisji). Końcowa decyzja o przyjęciu państwa na podstawie art. 49 nadal wymagałaby zgody każdego rządu. Inni kandydaci znają to ryzyko: zastrzeżenia Bułgarii wobec Macedonii Północnej wpisano do unijnych ram negocjacyjnych dla Skopje z 2022 r., przekształcając spór dwustronny w warunek akcesji (OSW).

12 października Chorwacja zgodziła się na zamknięcie trzech rozdziałów, tak jak musiały to zrobić wszystkie państwa UE (Rada UE). Według najnowszych doniesień jej postulaty dotyczą głównie rozdziałów 23 i 31 (RTCG). Zagrzeb naciska w sprawach dwustronnych i ma głosy, które mogą wpłynąć na zamknięcie każdego rozdziału oraz na ostateczną decyzję o członkostwie. Dostępne informacje nie dowodzą jednak, że wykorzystał je do zablokowania któregoś z nadal otwartych rozdziałów.