Moskiewski sąd nakazał brukselskiemu Euroclear zapłacić Rosji 200 mld euro

Moskiewski sąd nakazał Euroclear, brukselskiej instytucji rozliczającej większość obrotu europejskimi obligacjami, zapłatę 18,17 biliona rubli Rosyjskiemu Bankowi Centralnemu, czyli około 200 mld EUR (Washington Post). W Europie tego wyroku nie da się wykonać. Jego znaczenie leży gdzie indziej: daje Kremlowi formalny pretekst do przejmowania zachodnich aktywów, które wciąż znajdują się w Rosji.

Co trzyma Euroclear i dlaczego to ważne

Euroclear jest centralnym depozytem papierów wartościowych, czyli instytucją, która zapisuje, kto jest właścicielem konkretnych obligacji, i rozlicza transakcje po ich sprzedaży. Gdy rosyjski bank centralny kupował niemieckie czy francuskie obligacje skarbowe jako część rezerw walutowych, papiery te trafiały do rejestrów Euroclear. Nie dlatego, że Moskwa szczególnie tego chciała. Tak działa infrastruktura większości europejskiego długu publicznego.

Ta zależność okazała się po lutym 2022 r. wyjątkowo skutecznym narzędziem sankcyjnym. UE zamroziła zasadniczą część rosyjskich rezerw ulokowanych w Euroclear na podstawie rozporządzenia Rady 2022/334, a następnie zaczęła zmierzać do bezterminowego utrzymania blokady (Al Jazeera). Aktywa nadal pozostają własnością Rosji. Po prostu nie można ich przesunąć. Odsetki od zamrożonych środków G7 skierowała na wsparcie Ukrainy, natomiast kapitał pozostaje nienaruszony. To świadomy wybór: Zachód próbuje pomagać Kijowowi, nie otwierając jednocześnie sporu o naruszenie immunitetu państwa w prawie międzynarodowym.

Wyrok pisany pod użytek wewnętrzny

Moskiewski Sąd Arbitrażowy orzekł 15 maja, że podporządkowanie się przez Euroclear unijnym sankcjom oznacza bezprawne zajęcie rosyjskiej własności. Proces odbył się za zamkniętymi drzwiami. Euroclear zapowiedział apelację, wskazując, że postępowanie naruszyło prawo do rzetelnego procesu (Brussels Times).

Żaden europejski sąd nie uzna orzeczenia, które traktuje wykonanie prawa UE jak przestępstwo. Dwudziesty pakiet sankcji UE, przyjęty w kwietniu 2026 r., wprost blokuje uznawanie takich decyzji rosyjskich sądów (Germany Trade and Invest).

Adresatem tego wyroku nie jest więc realnie bilans Euroclear, lecz zachodnie firmy obecne w Rosji. Orzeczenie tworzy papierowy „dług” na 200 mld EUR, którym Moskwa może uzasadniać przejmowanie zagranicznego majątku na swoim terytorium. Od kwietnia 2023 r. Rosja wykorzystuje dekret prezydencki nr 302 do przejmowania kontroli nad działalnością dużych europejskich firm, w tym Danone, Carlsberga, Fortum i Unipera. Schemat jest powtarzalny: rosyjski sąd znajduje podstawę, państwo wprowadza tymczasowy zarząd, a zagraniczny właściciel traci aktywa albo godzi się na sprzedaż z głębokim dyskontem.

Niemieckie firmy uwięzione w Ałabudze

Szczególnie odsłonięte są firmy niemieckie. Knauf i SARIA nadal prowadzą zakłady w rosyjskiej specjalnej strefie ekonomicznej Ałabuga, gdzie Rosja produkuje także drony bojowe. Wyjście oznaczałoby dla nich faktyczną utratę całego majątku (Krautreporter). W podobnej sytuacji znalazła się niemiecka spółka surowcowa RMA.

Oficjalna linia Berlina zakłada trwałe zamrożenie rosyjskich rezerw, ale bez ich konfiskaty. Niemiecki rząd argumentuje, że egzekwowanie sankcji i unieruchomienie aktywów wystarczają, a pełne przejęcie środków stworzyłoby niebezpieczny precedens dla ochrony aktywów państwowych na świecie (Bundesfinanzministerium, Bundesregierung). Tę pozycję coraz trudniej będzie utrzymać, jeśli kolejne niemieckie fabryki w Rosji będą zmieniały właściciela pod presją państwa.

Belgia pod wyjątkową presją

Najbardziej skoncentrowane ryzyko ponosi Belgia. To tam znajduje się zdecydowana większość zamrożonych rosyjskich rezerw, więc Bruksela stała się głównym celem prawnego i politycznego odwetu. Rosyjscy inwestorzy złożyli już dziewięć pozwów arbitrażowych przeciw Belgii, powołując się na dwustronne umowy inwestycyjne z 1989 r. (21news.be). Premier Bart De Wever sprzeciwia się konfiskacie kapitału, argumentując, że skutki prawne i bezpieczeństwa spadłyby w nieproporcjonalnym stopniu na jego państwo (Le Monde).

UE wybrała więc stan pośredni: aktywa zamrożone bezterminowo, odsetki kierowane do Ukrainy, kapitał nienaruszony. Moskiewski wyrok nie zmienia technicznie niczego. Zaostrza jednak pytanie polityczne, którego nie da się długo odkładać. Każde kolejne przejęcie zachodniej fabryki w Rosji osłabia argument za powściągliwością. Jeśli koszt niekonfiskowania rosyjskich rezerw będzie dalej rósł, mierzony utraconymi zakładami, odpisami i wymuszonymi wyjściami za ułamek wartości, ostrożność Berlina i Brukseli znajdzie się pod coraz większą presją państw, które mają w tej sprawie mniej do stracenia.